Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Gerard Soeteman over Zwartboek


Den Haag

Waarom zou je zestig jaar na dato nog een film over de Tweede Wereldoorlog maken? ‘Omdat die oorlog nog dagelijks doorwerkt’. Scenarioschrijver Gerard Soeteman is helder in zijn antwoord. Hij was onlangs te gast bij het Nationaal Archief om over zijn geesteskind ‘Zwartboek’ te spreken. ‘Die periode is zo ingrijpend geweest, dat gaat niet over’. Fel: ‘Je hoort vaak zeggen dat we het over de oorlog zullen hebben tot de laatste ooggetuige er niet meer is. Geloof er niets van! De aandacht voor de oorlog blijft.’

Met de film Zwartboek zorgt Soeteman er in elk geval voor dat er weer veel over ‘De Oorlog’ gepraat wordt. De inmiddels 70-jarige Rotterdammer schreef het script voor de film die gaat over de schimmige wereld van de ‘zwarte’ illegaliteit in het laatste oorlogsjaar. Onderwereldfiguren in Den Haag beroven (joodse) slachtoffers van hun laatste bezit. De advocaat die deze misdaden optekent, kan het niet meer navertellen. Het spannende is dat niemand in ‘Zwartboek’ is wie hij lijkt. Er zijn geen frisse Hollandse helden a la ‘Soldaat van Oranje’ om je als kijker mee te identificeren. En wie denkt dat de schrijver nogal een zwartkijker is, komt bedrogen uit. De historische feiten in de film zijn stuk voor stuk waar gebeurd.
Soeteman: ‘Niks is zo krankzinnig of het gebeurt in een oorlog. Er zijn zoveel affaires rondom ‘Het Verzet’ geweest, in en na de oorlog. Zaken die stonken, moorden die onopgelost bleven.’ Persoonlijke ervaringen hebben zijn kijk op de oorlog, over wat goed is en wat kwaad, mede bepaald. Dat heeft er naar eigen zeggen toe geleid dat hij de periode als weinig heroïsch ziet, en eerder als een ‘grijs verleden’ betitelt. ‘Ik ben als een cynische jongen van twaalf uit de oorlog gekomen.’

Onderzoek

Dat het verhaal van het Zwarte Cahier, waarover hij in 1964 voor het eerst leest, is verfilmd, komt door zijn persoonlijke fascinatie. Hij heeft altijd veel over de oorlog verzameld en gelezen. Toch stapt hij pas in 1999 naar het NIOD op zoek naar de historische bronnen over de kwestie. Hij praat er met de historische specialisten en hij vindt de autobiografie van de chef van de Sicherheitsdienst in Den Haag, Mundt. Het zal een van de belangrijkste inspiratiebronnen worden waarmee hij de puzzel van ‘Zwartboek’ ineen zet.

Het Nationaal Archief slaagde erin de scenarioschrijver bij zijn bezoek te verrassen met bijzondere vondsten over de oorlog. Tot zijn eigen verbazing…‘Ik ben zelf niet zo’n archievenman. Ik praat vooral met mensen die er verstand van hebben, die mijn research al hebben gedaan. Maar ik wist niet dat jullie zo veel materiaal hebben!’.

Unieke archiefstukken

Die verrassing zal vanaf 28 september iedere webbezoeker kunnen ervaren. Het Nationaal Archief gaat vele rijke bronnen uit zijn collectie van de Tweede Wereldoorlog aan het publiek laten zien. De archiefstukken die nu nog verborgen zijn, komen in een paar klikken onder ieders handbereik. Het gaat om vele tientallen documenten over allerlei thema’s en onderwerpen, organisaties en (bekende) personen. Om hier alvast een tipje van de sluier op te lichten: het ontslagbewijs van Willem Drees uit het concentratiekamp Buchenwald. Een kaart van de Japanse concentratiekampen in Nederlands Indië. Een getuigenverslag van de moord op Hannie Schaft. Vele indrukwekkende documenten. De mogelijkheid om de archiefstukken virtueel te kunnen bekijken, brengt een gevoel van (historische) sensatie te weeg. Tot je het zelf beleeft, weet je niet hoe sterk de kracht van zo’n authentiek document kan zijn.

Oranje in oorlogstijd

Maar ook de foto’s van de koninklijke familie uit de jaren ‘40 –‘45 zijn zeer de moeite waard. Foto’s uit het archief van de Rijksvoorlichtingsdienst, uit Londen, Canada en de Verenigde Staten. Het geeft een beeld van het dagelijks leven van de jeugdige prinsesjes. Koningin Wilhelmina op bezoek bij de Engelandvaarders. Prinses Juliana bezoekt president Roosevelt. Prins Bernhard bij de bevrijding. En meer.

Oorlogsfoto's persbureau Anefo

Voor de gelegenheid is bovendien een selectie gemaakt van oorlogsfoto’s uit de collectie van het Anefo-persbureau. Bijna 700 beelden uit de laatste periode van de oorlog. Al deze foto’s kunnen nu voor het eerst nabesteld worden als download en als afdruk.

Vanaf 28 september in de Vitrine

Mis het dus niet: vanaf 28 september de nieuwe vitrine Verraad en Verzet. Hierin ook een uitgebreide versie van het interview met Gerard Soeteman. 

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in