Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Het Algemeen Nederlandsch Fotobureau in beeld


Den Haag

In opdracht van het Nationaal Archief en Spaarnestad Photo heeft Erwin Eskes zijn afstudeeronderzoek gewijd aan de oprichting van het Algemeen Nederlandsch Fotobureau (Anefo) in de periode 1944-1947. Het Nationaal Archief beheert het fotoarchief van Anefo. Het resultaat van de onderzoekstage van Eskes levert een belangrijke bijdrage aan de kennis over de historische achtergrond van deze collectie.

Foto’s als propagandamiddel

Eskes heeft gekeken naar drie facetten van het fotopersbureau: de oprichting van de organisatie, de productie van foto’s en de distributie van foto’s. Daarbij laat hij het verband zien tussen de vooroorlogse Regerings Persdienst (RPD), de in de oorlog opgerichte Regeerings Voorlichtingsdienst  (RVD) en Anefo. Voor alle drie geldt dat foto’s gezien werden als krachtig (propaganda)middel om voorlichting aan pers en bevolking te geven.

Regering in Londen

De Nederlandse regering in ballingschap hield zich niet alleen bezig met de oorlog maar keek ook vooruit. Om te voorkomen dat Nederland na de bevrijding te maken zou krijgen met een machtsvacuüm werd in 1943 het Bureau Militair Gezag opgericht. Dit bureau bestond uit twaalf secties die elk een onderdeel van de samenleving moesten opbouwen. Sectie XI zorgde voor de voorlichting en had hetzelfde hoofd als de Rijksvoorlichtingsdienst die ook in Londen actief was. Binnen sectie XI werd een fotografische afdeling opgericht die Anefo zou heten. Sectie IX en de RVD werkten nauw samen.

Taken van Anefo

De fotografische subsectie moest allereerst de publiciteitsorganen van de overheid voorzien van foto’s. Daarnaast moest het een documentatieafdeling vormen ten dienste van de Nederlandse pers. Toen het zuiden van Nederland in 1944 bevrijd was, verhuisde de fotosectie, inmiddels Anefo genaamd, van Londen naar Brussel met apparatuur van de RVD. Anefo verspreidde vanaf dat moment foto’s aan Nederlandse, Belgische en Engelse kranten. In mei 1945 vertrok Anefo naar Amsterdam, de Brusselse vestiging werd later dat jaar opgeheven. Anefo is feitelijk ontstaan uit de verschillende fotografische onderdelen van de RVD en het Militair Gezag.

Anefo versus RVD

Anefo had vooral Nederland als werkterrein en was gericht op Nederland na de oorlog. De nadruk lag vooral op sociale, maatschappelijk en economische thema’s om de verwoesting en wederopbouw van Nederland in beeld te brengen. Anefo was een instrument om een positief gevoel aan de Nederlandse bevolking over te dragen. De RVD was meer gericht op het buitenland, de oorlogsperiode en het verzamelen van foto’s om een archief te vormen. Beide kochten foto’s maar hadden ook eigen fotografen in dienst. De fotografische afdeling van de RVD werd na de oorlog opgeheven.

Verzelfstandigd

In 1945 werd gestart met de liquidatie van het Bureau Militair Gezag. Maar Anefo ging door en werd geprivatiseerd. Vele onderhandelingen verder werd het bureau pas in 1948 verkocht. Anefo ontwikkelde zich tot een groot en invloedrijk fotopersbureau. Het heeft tot 1989 bestaan waarna het fotoarchief  uiteindelijk bij het Nationaal Archief terecht kwam.

Dankzij de goede samenwerking met Erwin Eskes en de Erasmus universiteit Rotterdam beschikt het Nationaal Archief nu over belangrijke achtergrondinformatie over een deel van zijn fotocollectie.

Eskes’ masterthese Het Algemeen Nederlandsch Fotobureau in beeld Onderzoek naar de oprichting en werkzaamhedenvan het Algemeen Nederlandsch Fotobureau 1946-1947 is in pdf te downloaden.

Foto’s van Anefo zijn te bekijken in de Fotocollectie

Nationaal Archief

2.13.25 Archieven Bureau Militair Gezag (1939) 1943-1947 (1956)
2.03.01 Archief van de Ministeries voor Algemene Oorlogsvoering van het Koninkrijk (AOK) en van Algemene Zaken (AZ): Kabinet van de Minister-President (KMP), (1942) 1942-1979 (1989)
2.05.80 Archief van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (Londens Archief) en daarmee samenhangende archieven, (1936) 1940-1945 (1958) 

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in