gahetNA in the National Archives

De aanloop tot de politionele acties in Indonesië


Den Haag

De directeuren van 3 vooraanstaande onderzoeksinstellingen (het NIOD, het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde en het Nederlands Instituut voor Militaire Historie) pleiten deze week in een ingezonden stuk in De Volkskrant voor een nieuw alomvattend wetenschappelijk onderzoek naar het militaire optreden van Nederland in voormalig Nederlands-Indië in de periode 1945-1949. Het nieuwste boek van Ad van Liempt, Nederland valt aan, zou een mooi startpunt voor een dergelijk onderzoek kunnen zijn. In het nieuwe Lees het NA magazine dat volgende week verschijnt, licht Van Liempt een tipje van de sluier op.

Politionele acties weer even actueel

Volgens de directeuren is onderzoek naar de controversiële kanten van het militaire optreden in Indonesië hard nodig. Alleen daarmee kunnen we proberen te begrijpen wat de aard van het geweld en het Nederlandse optreden precies was. Daarbij zouden niet alleen archieven en historici uit Nederland, maar ook uit Indonesië betrokken moeten zijn.

Van Liempt heeft bij het onderzoek voor zijn boek Nederland valt aan uitgebreid gebruikgemaakt van al dan niet officiële documenten uit de collectie van het Nationaal Archief. Die unieke bronnen maakten het hem mogelijk een nauwkeurige beschrijving te geven van de 10 weken die vooraf gingen aan het uitbreken van de laatste grote oorlog van Nederland; beter bekend onder de naam 'politionele acties'.

Marathonvergadering

'Het is tijd voor krachtig ingrijpen.' Dat zijn de woorden van minister-president Beel aan het begin van de kabinetsvergadering op 17 juli 1947. Het is de zoveelste keer dat het kabinet Beel zich buigt over de vraag of Nederland een aanval zal beginnen tegen de Republiek Indonesië. De marathonvergadering duurt deze keer van 9 uur tot de volgende morgen half 6.

Net als minister Jonkman (PvdA) van Overzeese Gebiedsdelen aan een van zijn befaamde lange, juridische (en door zijn collega-ministers gevreesde) toespraken begint, onderbreekt Beel hem al. Ellenlange beschouwingen zijn nu niet meer aan de orde, er moet een besluit genomen worden. 'De Nederlandse regering heeft nu voldoende lankmoedigheid betracht', zo stelt Beel vast.

Telegram Schermerhorn

Minister Jonkman en ook de PvdA, onder leiding van viceminister-president Willem Drees, die allebei tot dan toe tegenstander van militair ingrijpen zijn geweest, zijn van mening veranderd. Er is geen alternatief meer. Belangrijk in deze wijziging van standpunt is een telegram van Willem Schermerhorn. Deze voormalige minister-president is nu eerste onderhandelaar in Indië tegenover de Republikeinse vertegenwoordigers. Aan zijn woorden wordt erg veel belang gehecht, met name door de PvdA-ministers. Als Schermerhorn dan ook de stad Djokjakarta 'de geestelijke pesthaard' noemt, geven zij hun verzet tegen militair ingrijpen op. Alleen minister Vos van Verkeer en Waterstaat blijft tegen, maar stapt niet uit de regering.

De ministers slagen erin dit besluit 3 dagen lang geheim te houden. Nederland weet dan ook nog van niets als minister-president Beel op zondagavond op de radio meldt dat Nederlandse militairen met hun operaties op Java zijn begonnen.

Meer lezen

Lees het volledige artikel van Ad van Liempt in het Lees het NA magazine 4/2012 (verschijnt 27 juni 2012).

Ad van Liempt, Nederland valt aan (Uitgeverij Balans, Amsterdam 2012). €18,95
(Dit boek is een geheel herziene versie van Een mooi woord voor oorlog.)

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in