gahetNA in het Nationaal Archief

Boekenweek 2012: vriendschap in boeken


Den Haag

Vriendenboekjes, poesiealbums, wie kent ze niet? Kinderen laten hierin hun vriendschappen optekenen. De voorlopers van deze vriendschapsboeken zijn de vaak eeuwenoude vriendschapsboeken, de alba amicorum. In het Nationaal Archief komen vriendschap en boeken prachtig bij elkaar in de bewaarde poesiealbums en alba amicorum.

De eerste bezitters van een album amicorum zijn 16e-eeuwse adellijke studenten, hoogleraren en diplomaten die door Europa reizen. Ook vrouwen uit de hogere standen doen mee aan de ‘Facebook-mode avant la lettre’ en zijn terug te vinden in deze vriendschapsboeken.  

Otto’s boek

Het oudste album amicorum in het Nationaal Archief is dat van Otto van Wijhe (ca. 1545-1619), heer van Echteld. Hij begon zijn album als student in Orléans in 1562 en gebruikte hiervoor een gedrukt exemplaar van het emblemataboekje van Andrea Alceati. De blanco pagina’s naast de emblemata zijn gevuld met fijngeschilderde wapens, spreuken en wensen van zijn vrienden en familieleden. Na zijn dood was het boekje in gebruik bij verschillende nazaten.

Johans boeken

Een ander album amicorum uit de 16e eeuw is dat van Johan van Eck die in Leuven studeerde. In het archief van de familie Cousebant is het album amicorum van Johan van Duivenvoorde te vinden. Beide boeken staan vol met prachtig gedetailleerde aquarellen van wapens, mooie jonkvrouwen en jonkheren, voorzien van Latijnse spreuken en sierlijke handtekeningen.

Thorbecke’s album

In de studentenwereld beleeft het album amicorum zijn hoogtijdagen in de 19e eeuw. Soms zijn het gebonden boekjes maar vaak ook een verzameling losse blaadjes in mooie doosjes. Ook hierin gaat het om de vriendschap. Het album van de liberale staatsman Thorbecke is daar een mooi voorbeeld van. Een vriend schrijft in zijn boekje op 21 juni 1815:

De vriendschap op den deugd gebouwd:

Is edeler dan het fijnste goud!

Uit vriendschap,

J. Hostkamp

Zijn vriend Mulder schreef op 18 juni 1818 de volgende woorden:

Geen afzijn kan ooit vriendschap krenken

Schoon ook ’t oog den vriend niet ziet:

Het hart blijft eeuwig aan Hem denken

Want Vrienden-harten scheiden niet.

Eeuwige vriendschap

In de 19e eeuw, als steeds meer meisjes leren lezen en schrijven, ontwikkelt het album amicorum zich tot het poesiealbum zoals we dat nu nog kennen. Vaak voorzien van aquarellen, potloodtekeningen, borduurwerkjes, gedroogde bloemen en soms zelfs een plukje haar. Het gebruik van het poesiealbum dringt dan ook door tot de middenklasse. Facebook, Hyves en andere social media zijn hier weer de opvolgers van. Vriendschap is van alle tijden.

Nationaal Archief

  • 3.20.87 Familie van Wassenaer van Duvenvoorde, 1226-1996, inv. nr. 2182
  • 3.20.09 Familie Cousebant, 1400-1800
  • 1.10.65.01 Familie  Panthaleon van Eck, inv.nr. 377
  • 2.21.161 Archief mr. J.R. Thorbecke, inv. nr. 1002
  • 2.21.422 Immink-Ninaber, inv. nr. 35
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in