gahetNA in the National Archives

De Nederlandse jaren van Kurt Gerron


Den Haag

Het nieuwste boek van Charles Lewinsky, Terugkeer ongewenst, gaat over de tragische lotgevallen van de Duitse Jood Kurt Gerron. Hij krijgt in het concentratiekamp Theresienstadt van de nazi-commandant opdracht een propagandafilm over het kamp te maken. Ondertussen kijkt hij terug op zijn leven. Gerron woonde jarenlang in Nederland, waar hij veel succes had als regisseur. Zo blijkt uit documenten in het Nationaal Archief.

Acteur en regisseur

Kurt Gerron komt op 11 mei 1897 als Kurt Gerson ter wereld in een welgestelde Joodse koopliedenfamilie in Berlijn. Hij gaat medicijnen studeren en wordt tijdens zijn studie opgeroepen om in het Duitse leger te dienen in de Eerste Wereldoorlog. Hij raakt gewond, maar slaagt er toch in tijdens de oorlog militaire dokter te worden.
Na de oorlog treedt Gerron in dienst bij Max Reinhardt als theateracteur. Vanaf die tijd speelt hij in diverse zwijgende films. Ook begint hij vanaf 1926 met het regisseren van films.

Als de nazi’s in 1933 de macht grijpen in Duitsland krijgt Gerron een aanbod om naar Hollywood te gaan, maar dat slaat hij af. Hij blijft in Europa. Hij reist met zijn vrouw en zijn ouders naar Frankrijk en vervolgens naar Nederland. In ons land stort hij zich op het regisseren van films. Zijn belangrijkste werk wordt de verfilming van Merijntje Gijzens Jeugd van A.M. de Jong in 1936. De film wordt een groot succes.

‘Voortreffelijke scènes’

Ook de Centrale Commissie voor de Filmkeuring oordeelt positief over Merijntje Gijzens Jeugd. ‘Deze film kan worden toegelaten voor personen boven 14 jaar. De film vertoont hier en daar soms een sterk dramatisch karakter, dat door de figuur van den Kruik wat ruw aandoet; dit neemt niet weg, dat ze zoovele voortreffelijke scènes en beelden bevat, zooveel prachtige uitbeeldingen, dat de commissie deze film wat gaarne ook aan personen boven 14 jaar zou willen vertoond zien.’
Wel vindt de commissie dat tweemaal moet worden gesneden in een scène waarin wordt gevochten. Dat is voor het jeugdige publiek iets te aanstootgevend.

‘Criminele tendensen’

De lovende woorden van de Filmkeuringscommissie in 1936 ten spijt, is Merijntje Gijzens Jeugd 6 jaar later een heel ander lot beschoren. Op 26 november 1942 schrijft Der Reichskommissar für die besetzten niederländischen Gebiete dat de film vanwege de ‘negatieve en criminele tendensen’ die erin tot uitdrukking worden gebracht door de Sicherheitsdienst in beslag is genomen.
Op dat moment is Gerron zelf al door de Duitsers geïnterneerd. Hij wordt in 1944 in Mauthausen omgebracht.

Lees het NA magazine 1/2013

Dit nieuwsitem is gebaseerd op een artikel uit het nieuwe nummer van het Lees het NA magazineLees het NA magazine 1/2013 is vanaf 19 december 2012 te koop in de boekhandel.
Het Lees het NA magazine is een uitgave van de Stichting Vrienden van het Nationaal Archief.

Nationaal Archief

2.04.60 Archief van het ministerie van Binnenlandse Zaken: Centrale Commissie voor de Filmkeuring, (1926) 1928-1977, inv.nr. 788 (dossier I2083)

Charles Lewinsky, Terugkeer ongewenst, Uitgeverij Signatuur, Utrecht, 2012.

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in