gahetNA in the National Archives

Ouderenbond op het Nationaal Archief


Den Haag

Sinds 1978 behartigt de Algemene Nederlandse Bond voor Ouderen (ANBO) de belangen van gepensioneerden en ouderen in Nederland. Het archief van ANBO is op maandag 10 september door ANBO-directeur Liane den Haan officieel overgedragen aan Martin Berendse, directeur van het Nationaal Archief. Daarmee komt de geschiedenis van de Nederlandse ouderenbeweging voor iedereen binnen handbereik. Dat begin al ruim een eeuw geleden.

Het begin: Bond voor Staatspensionneering

In 1899 publiceren een apotheker en een schoolhoofd, beiden diaken van de doopsgezinde gemeente in Arnhem een brochure onder de titel Staatspensioen voor iedereen. Geïnspireerd door hun ideeën richt de Arnhemmer Gerardus Lambertus Janssen, vooral bekend onder zijn journalistenpseudoniem Perio, samen met zijn vriend F. Hesselink uit Groningen het blad De Nederlandse Pensioenpartij op. In korte tijd weten zij meer dan duizend sympathisanten achter zich te krijgen. Daarna ondernemen ze meer actie. Op 9 september 1900 organiseren ze een bijeenkomst in concertzaal Musis Sacrum in Arnhem. Dit is de oprichtingsvergadering van de Bond voor Staatspensionneering.

Pensioen van de overheid

Perio en zijn volgelingen kiezen voor een staatspensioen. Alleen de overheid is immers in staat om een dergelijke voorziening te organiseren, vinden zij. Financiering moet dan ook uit de algemene middelen komen. Met dit standpunt maakt de Bond voor Staatspensionneering zich niet geliefd bij de bestaande politieke partijen. De Sociaal-Democratische Arbeiders Partij (de voorganger van de PvdA) spreekt van een pensioen voor rijken en nietsdoeners. En de antirevolutionairen (inmiddels opgegaan in het CDA) vermoeden een linkse samenzwering achter de Bond. Een staatspensioen maakt mensen passief, vinden zij, en daarom houden ze vast aan het principe van een verzekering voor de oude dag.

Bond succesvol

Toch slaan de standpunten van de Bond voor Staatspensionneering aan. Aanvankelijk zijn slechts tweehonderd mensen lid, in 1903 kent de Bond al 59 afdelingen en 4700 leden. De Bond heeft een vrij actief propagandabeleid. Het ANBO-archief bevat veel wervingsfolders, affiches voor bijeenkomsten, brochures en andere publicaties waarin de standpunten voor een staatspensioen naar voren worden gebracht. Ook via liederen, vaak op bekende melodieën, en toneelstukken probeert de Bond voor Staatspensionneering haar ideeën zo breed mogelijk te verspreiden.
Met de noodwet-Drees in 1947 (Noodwet ouderdomsvoorziening) en uiteindelijk de instelling van de AOW in 1957 heeft de Bond in zekere zin haar doelstelling bereikt. Consolideren van de AOW wordt nu het streven van de Bond. Daarnaast gaat hij zich veel meer richten op belangenbehartiging voor ouderen in bredere zin: gelijke behandeling en positieve beeldvorming zijn in de tweede helft van de 20e eeuw belangrijke speerpunten voor de Bond en zijn opvolger (vanaf 1978), de ANBO.

Nationaal Archief

2.19.228 Archief van de Algemene Nederlandse Bond voor Ouderen, (1900) 1947-2001

Meer informatie is ook te vinden op de website van ANBO.

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in