gahetNA in het Nationaal Archief

‘Eerste’ Nederlandse grondwet te zien bij ProDemos


Den Haag

Vanaf 8 oktober is de Staatsregeling voor het Bataafsche Volk van 1 mei 1798 uit de collectie van het Nationaal Archief te bekijken bij ProDemos. De Staatsregeling is te beschouwen als de eerste grondwet van Nederland. Voor het eerst sprak men van een eenheidsstaat, van burgerrechten en -plichten en van een gekozen volksvertegenwoordiging. Uitgangspunt was dat alle burgers gelijk zijn, ongeacht geboorte, bezitting of rang.

De Staatsregeling komt tot stand na de Franse Revolutie. De Franse Revolutie werpt in 1789 het oude regime omver en de onrust verspreidt zich over Europa, en ook in ons land. In december 1794 trekken Franse troepen over bevroren rivieren de Republiek der Nederlanden binnen. Zij brengen de patriotten, die samen met de Franse legers terugkeren, aan de macht om een republiek te vestigen. Stadhouder Willem V wijkt uit naar Engeland en de Bataafsche Republiek is een feit. Na 3 jaar bereikt de Nationale Vergadering (de Nederlandse volksvertegenwoordiging) overeenstemming over een nieuwe grondwet die meer recht doet aan provinciale autonomie.

Vrijheid, gelijkheid en grondrechten

Belangrijk zijn de grondrechten die in de Staatsregeling zijn opgenomen. Zo bepaalt de regeling dat iedere burger zijn gevoelens mag uiten en verspreiden zoals het hem goeddunkt. De vrijheid van drukpers is heilig, mits de geschriften zijn voorzien van de naam van de uitgever, drukker of schrijver. Ook het recht van vergadering en van godsdienstuitoefening worden opgenomen in de Staatsregeling.

De 72 artikelen van de Staatregeling sluiten af met de vaststelling dat ‘alle leden der maatschappy (…), zonder onderscheiding van geboorte, bezitting, stand of range, eene gelyke aanspraak op derzelver voordeelen hebben.’ Zo krijgen de beginselen uit de Franse revolutie een plaats in de nieuwe ‘Grondwet’.

Openingstijden bezoekerscentrum ProDemos

De Staatsregeling is tot 1 april 2014 te zien in het Bezoekerscentrum van ProDemos, Hofweg 1 in Den Haag. Het Bezoekerscentrum is geopend op maandag t/m zaterdag van 09.30 tot 17.00 uur en op zondag van 11.00 tot 16.00 uur. Op feestdagen is het Bezoekerscentrum gesloten.

Samenwerking

ProDemos en het Nationaal Archief werken sinds begin 2013 samen aan de ontwikkeling van een educatief programma voor het voortgezet onderwijs. Een eerste vrucht van de samenwerking was de tentoonstelling van de handgeschreven koninklijke besluiten voor de Grondwet van 1848 bij ProDemos van 16 april t/m 1 oktober 2013.

Bekijk het educatieve programma op de onderwijswebsite van het Nationaal Archief.

Over ProDemos

ProDemos informeert burgers over de democratische rechtsstaat en stimuleert hen om hierin een actieve rol te spelen. Om zoveel mogelijk mensen te betrekken bij de politiek, werkt ProDemos op gemeentelijk, provinciaal en landelijke niveau.

Meer informatie is te vinden op de website van ProDemos.

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in