Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

50 historische moorden


Den Haag

Op 15 mei ligt het nieuwe nummer van Lees het NA magazine in de schappen. Dit keer verschijnt het magazine niet als zelfstandige bijlage, maar is het volledig opgenomen in de special over politieke moorden van G-Geschiedenis. In 50 politieke moorden uit de Nederlandse en wereldgeschiedenis probeert het tijdschrift een beeld te schetsen van het verschijnsel politieke moord. Het Nationaal Archief levert verhalen over de bekende dubbelmoord op de broers Johan en Cornelis de Witt, het gewelddadige einde van het leven van graaf Floris V, maar ook het veel minder bekende politieke lot van Aleid van Poelgeest.

Dubbele moord

De plaats van handeling is de kooltuin van de graven van Holland. In de nacht van 21 op 22 september van het jaar 1392 worden daar 2 personen doodgeslagen. Het blijkt te gaan om Aleid van Poelgeest en Willem Cuser. Allebei de slachtoffers staan in verbinding met de Hollandse graaf Albrecht. Aleid is de favoriete vriendin van Albrecht, die sinds het overlijden van zijn vrouw Margaretha van Brieg in 1386 weduwnaar is. Willem Cuser is Albrechts meesterknaap.

Het duurt niet lang voordat de moordenaars geïdentificeerd kunnen worden: Dirk de Blote, zijn broer Hugo en diens zoon Philips. Ook Philips van Cralingen zou betrokken zijn geweest. De precieze toedracht van de dubbele moord is lastig te achterhalen. Veel bronnen over deze periode zijn niet bewaard gebleven. Daarom blijft zelfs onduidelijk op wie de moordenaars het precies gemunt hebben. Hebben latere kroniekschrijvers gelijk en gaat het de moordenaars om de favoriet van de graaf, dus Aleid? Of gaat het om Willem, een vertrouwd lid van de hofhouding? Of zijn beiden de beoogde slachtoffers?

Verschillende persoonlijke conflicten

Nader onderzoek brengt aan het licht dat de slachtoffers en de moordenaars op verschillende manieren in conflict met elkaar zijn (geweest). Zo heeft graaf Albrecht het goed Ter Hoecke bij Rijswijk aan Aleid geschonken. Dat landgoed heeft de graaf in bezit gekregen na het kinderloos overlijden van een familielid van Dirk de Blote. Deze Dirk heeft ongetwijfeld toen al zijn zinnen gezet op Ter Hoecke, want een deel ervan heeft hij al in leen van Ogier van Cralingen.

Willem Cuser en Philips van Cralingen (een neef van Ogier) zijn eveneens in diverse conflicten verwikkeld. Als Philips gedwongen is om zijn positie als schout van Haarlem op te geven, volgt Willem hem op. Daarnaast zijn beide heren verwikkeld in een geschil over het eigendom van landerijen in Overschie.

Hoeken en Kabeljauwen

De achtergrond van deze persoonlijke geschillen wordt gevormd door de latente machtsstrijd tussen aanhangers van de Hoekse en de Kabeljauwse partij, die op dat moment al decennia lang aan het grafelijke hof woedt. Lange tijd is de politieke macht redelijk in evenwicht, maar daarin komt verandering na het overlijden van Albrechts vrouw Margaretha in 1386. De Kabeljauwse partij ziet tussen eind 1390 en april 1391 een toenemende invloed van de Hoeksen. Daarop sluiten zij op 17 oktober 1391 een verbond van wederzijdse bijstand. In de tekst van dat verbond wijzen zij op geruchten dat enkele heren hen zullen willen belasteren en van de landsheer ‘drucken en dringen’. Coen Cuser van Oosterwijk, de vader van Willem, is een van de ondertekenaars. Graaf Albrecht bekrachtigt het Kabeljauwse verbond nog dezelfde dag.

Moordenaars verbannen

Na de dubbele moord blijft het de eerste maanden opvallend rustig. Familie van de slachtoffers krijgen toestemming om wraak te nemen op de daders. Verwanten van Aleid van Poelgeest hebben daarop Philips de Blote in Utrecht ernstig mishandeld. In mei 1393 dient de vader van Willem Cuser een aanklacht in tegen ongeveer 50 personen die de moord vermoedelijke hebben begaan of uitgelokt. Op 28 mei worden zij in aanwezigheid van Albrecht door het hooggerecht van Den Haag verbannen en worden hun goederen verbeurd verklaard. Overigens zijn deze personen op dat moment allemaal al gevlucht uit het graafschap.

Uiteindelijke verzoening

Het sluitstuk van deze hele affaire vindt plaats lang na het overlijden van Albrecht in 1404. Na ruim 6 jaar bemiddeling door graaf Willem VI en onderhandelingen tussen de familie van de slachtoffers en de daders, volgt uiteindelijk in 1413 een verzoening.

Lees het NA magazine

Dit nieuwsitem is gebaseerd op een artikel van Yvonne Bos-Rops in het nieuwe nummer van het Lees het NA magazine, dat deze keer in een gezamenlijke uitgave met G-Geschiedenis verschijnt. G-Geschiedenis special Aanslag! (4/2013) is vanaf 15 mei 2013 te koop in de boekhandel.

Het Lees het NA magazine is een uitgave van de Stichting Vrienden van het Nationaal Archief.

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in