gahetNA in the National Archives

Agatha Welhouck, een vrouw uit duizenden


Den Haag

Jarenlang verzamelde historica Els Kloek informatie over bekende en onbekende vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis. In 2003 leidde dit tot het Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland. Onlangs verscheen het boek 1001 Vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis dat van deze website is afgeleid. Een van de beschreven vrouwen is Agatha Welhouck, een persoonlijke favoriet van Els Kloek. Welhouck was een dame die door het vuur ging voor de liefde van haar leven, zo blijkt uit het verhaal van haar leven in het nieuwe Lees het NA magazine, dat is gebaseerd op documenten uit het Nationaal Archief.

Burgemeestersdochter Agatha

Agatha, of Aagje (1637-1715) is de oudste dochter van Gerard Welhouck en Petronella Spiering. Haar vader is een belangrijk man in het Delftse politieke leven: hij is lid van de Vroedschap en bekleedt talloze officiële ambten. Ook wordt hij diverse malen verkozen tot burgemeester. Zoals meer gezinnen in de 17e eeuw, werden de Welhoucks zwaar getroffen door kindersterfte: 2 oudere broertjes en een jonger zusje van Agatha sterven op jonge leeftijd. Vader Gerard verliest eerder al 2 jonge zoontjes uit zijn 1e huwelijk.

Liefde voor een dominee

Omdat Gerard Welhouck geen mannelijk nageslacht heeft, is het sluiten van een goed huwelijk voor zijn beide dochters van groot belang. Juist op dat punt werkt Agatha echter niet mee. In de zomer van 1655 laat zij haar oog vallen op de nieuwe predikant van Delft, Arnold Bornius. Deze dominee is een weduwnaar van rond de 40 jaar. Dit betekent niet alleen een flink leeftijdsverschil met de 18-jarige Agatha, maar ook een aanzienlijk standsverschil.

Agatha’s liefde wordt beantwoord. Op 1 augustus 1655 doet Bornius per brief een huwelijksaanzoek. Hij stuurt deze brief echter niet naar haar vader, maar geeft hem aan Agatha zelf. Zij moet de brief overhandigen aan haar ouders. Gerard Welhouck vertrouwt de predikant voor geen cent: Bornius is uit op het geld van zijn dochter! De Delftse burgemeester neemt zich plechtig voor dat hij nooit zal instemmen met dit voorgenomen huwelijk.

Agatha trekt aan het langste eind

Maar Agatha is uit hetzelfde hout gesneden als haar vader en houdt voet bij stuk. Jaren van strijd, ruzie en wachten volgen. De kwestie wordt voorgelegd aan het Hof van Holland en komt zelfs voor de Hoge Raad. Telkens wordt Agatha’s vader in het gelijk gesteld. Ook het overlijden van Agatha’s vader in 1665 is geen vrijbrief voor het huwelijk; haar moeder stemt nog altijd niet in.

In 1667 komt er eindelijk schot in de zaak. Bornius wordt door het Delftse stadsbestuur geschorst vanwege zijn openlijke steun aan de partij van de Oranjes. Hij vertrekt naar Alkmaar, waar hij een nieuwe domineespost gaat bekleden. In 1669 volgt Agatha hem. Waarschijnlijk is rond die tijd ook vrede gesloten tussen Agatha en haar moeder, want in 1670 kunnen de 2 gelieven eindelijk in het huwelijk treden.

Lees het NA magazine

Een uitgebreide artikel van Els Kloek over het leven van Agatha Welhouck is te vinden in het Lees het NA magazine dat op 6 februari 2013 is verschenen.

Nationaal Archief

3.03.01.01 – Archief van het Hof van Holland, 1428-1811, inv.nr. 5270
3.20.61.01 – Collectie van Vredenburch, 1246-1880, inv.nr. 604

Meer 1001 Vrouwen

Els Kloek (red.), 1001 Vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis (Nijmegen, SUN uitgevers, 2013) €49,50

De tentoonstelling '1001 Vrouwen' is te zien van 14 februari tot 20 mei 2013 bij Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam (Oude Turfmarkt 129, Amsterdam).

Kijk voor meer informatie op de website 1001 Vrouwen.

En ook

De website Isgeschiedenis besteedt ook aandacht aan het verschijnen van 1001 Vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis. Lees het interview met Els Kloek op Isgeschiedenis.nl.

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in