Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Muiterij in legerkamp de Harskamp


Den Haag

In oktober 1918 lijkt in de Harskamp een revolutie uit te breken. Stenen vliegen door de lucht, de kantine wordt geplunderd en barakken gaan in vlammen op. Het legerkamp wordt door muitende soldaten met de grond gelijk gemaakt.

Heel Nederland houdt zijn adem in; de angst voor een revolutie is groot na de Russische omwenteling van 1917. Maar het oproer van de militairen in de Harskamp is gauw voorbij en heeft niets met een revolutie te maken.

Verveling en ontevredenheid in het leger

Nederland blijft neutraal in de Eerste Wereldoorlog maar houdt wel 400.000 man gemobiliseerd om de neutraliteit te kunnen verdedigen. Het zijn jaren van eindeloze verveling en karige voedselrantsoenen. Vooral het verlof houdt de soldaten op de been.

Als opperbevelhebber generaal Snijders op 23 oktober 1918 besluit alle verloven in te trekken omdat de Duitsers zich mogelijk over Nederlands grondgebied terugtrekken, slaat de vlam in de pan. Legerkamp de Harskamp wordt door muitende soldaten met de grond gelijk gemaakt.

Angst voor revolutie

Uit generaal Snijders’ onderzoek naar de muiterij blijkt dat er geen revolutionaire krachten aan het werk zijn. De onvrede over het intrekken van verloven en het weinige eten zijn de oorzaken van de rellen. Maar daarmee is de kous niet af. Minister van Oorlog Alting von Geusau wil een groter onderzoek, onder leiding van oud-minister van Oorlog De Jonge, niet alleen naar de onlusten in de Harskamp maar ook naar de ontevredenheid in het leger.

Woedende Snijders

Snijders is des duivels als hij verneemt dat De Jonge dit onderzoek leidt. Hij heeft het al vaak aan de stok gehad met deze minister en voelt zich geschoffeerd door de keuze voor De Jonge die hem ‘op unfaire wijze heeft bejegend door achter mijn rug om ernstige grieven en beschuldigingen tegen mijn beleid aan zijn opvolger (Alting von Geusau, red.) over te brengen, zonder ooit mij persoonlijk die grieven en beschuldigingen kenbaar te maken’.

Geest van de nieuwere tijd

Als Alting von Geusau in de Kamer spreekt is voor Snijders de maat vol. De minister zegt dat de ‘minder goede geest’ onder de troepen te wijten is aan de ouderwetse manier van leidinggeven in het leger en dat generaal Snijders niet degene is om ‘de geest van de nieuwere tijd te vatten’. Snijders houdt de eer aan zichzelf en neemt op 8 november ontslag. Het rapport over de ontevredenheid in het leger ziet pas in mei 1919 het licht. Alle gemobiliseerde mannen zijn dan allang naar huis teruggekeerd.

Nationaal Archief

Op de website Staten-Generaal digitaal is de parlementaire discussie over de gebeurtenissen op de Harskamp terug te vinden.

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in