gahetNA in the National Archives

Een nieuwe paus: het conclaaf in 1922


Den Haag

Voor even zijn de ogen van de hele wereld weer op Vaticaanstad gericht. Paus Benedictus XVI is op 28 februari afgetreden, dus binnenkort begint in de beroemde Sixtijnse kapel wederom het conclaaf van de kardinalen. Zij zullen een nieuwe paus gaan kiezen. Het huidige conclaaf kon al worden voorbereid, aangezien Benedictus XVI zijn vertrek van tevoren aankondigde. In de regel is dat echter niet het geval. De dood van een paus komt niet zelden onverwacht. In allerijl moet dan alles in gereedheid worden gebracht, niet alleen voor de rouwperiode en de begrafenis van de overleden kerkvorst, maar ook om de verkiezing van een opvolger mogelijk te maken.

Paus Benedictus XV sterft

Op 22 januari 1922 sterft paus Benedictus XV vrij plotseling na een kort ziekbed. De Nederlandse gezant bij de Kerkelijke Staat, jonkheer O.F.A.M. van Nispen tot Sevenaer maakt het allemaal van dichtbij mee. En hij rapporteert over zijn ervaringen aan het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag.

In de eerste plaats moet de plaats van de paus als hoogste macht binnen de rooms-katholieke kerk ingenomen worden. Daarvoor wordt een College van Kardinalen ingesteld. Dit Heilig College voert het bestuur over de kerk ‘zoolang de Pauselijke zetel vacant is’. Het kan ‘alleen de loopende zaken afdoen, en de onmisbare maatregelen nemen, maar mag zeker niet overgaan tot het nemen van belangrijke besluiten, die niet door den toestand zijn geboden, en een besliste wijziging van de politiek der Pausen zouden beteekenen’.

Geloofsbrieven

Voor Van Nispen is het vooral van belang dat hij ook door dit nieuwe tijdelijke gezag als vertegenwoordiger van de Nederlandse regering wordt gezien. Hij vraagt Den Haag dan ook diverse keren om nieuwe zogeheten geloofsbrieven. Tevergeefs; de minister van Buitenlandse Zaken Karnebeek vindt dat nog niet nodig. Van Nispen berust uiteindelijk. Wel vraagt hij om een telegram om zijn accreditatie bij de Kerkelijke Staat te bevestigen zodra een nieuwe paus gekozen is. Zo snel mogelijk daarna wil hij dan ook zijn nieuwe geloofsbrieven ontvangen.

'Toebereidselen' voor het conclaaf

Op donderdag 2 februari zal het conclaaf beginnen. ‘De toebereidselen daarvoor waren reeds in vollen gang’, constateert Van Nispen al op 28 januari. De toegangen tot de Sixtijnse kapel worden zoveel mogelijk afgesloten ‘en zoover daarin deuren zijn, worden deze door leden van de Guardia Nobile (…) bewaakt, om te voorkomen, dat invloeden van buiten zich op de Kardinalen, tot het doen der Pauskeuze vergaderd, zouden kunnen doen gelden.’

Uiteraard wordt ook gespeculeerd over de mogelijke opvolger van Benedictus XV. Van Nispen waagt zich niet aan een uitspraak: ‘Voorspellingen omtrent den uitslag van het Conclaaf te doen is uitermate gewaagd. Een Romeinsch spreekwoord zegt: Chi entra Papa in conclave, ne esce Cardinale’ [wie als paus het conclaaf in gaat, komt er uit als kardinaal, red.].

Nederlandse paus?

Wel meldt hij dat de naam van de Nederlandse kardinaal Willem Marinus van Rossum in de aanloop naar het begin van het conclaaf vaak wordt genoemd. Bij een bezoek van Van Nispen aan het huis van Van Rossum in Rome blijkt dat zijn dienaren op alles voorbereid zijn. Immers, als een kardinaal eenmaal tot paus gekozen is, treedt hij per direct in functie en verlaat het Vaticaan niet meer.

Erg veel waarde hecht Van Nispen niet aan deze geruchten. ‘De waarschijnlijkheid dat de keuze voor het Pausschap op Kardinaal van Rossum zal vallen lijkt mij niet groot. Ik wil allerminst afdoen aan de zeer grote verdiensten van Zijne Eminentie, maar ik acht het niet waarschijnlijk dat de keuze op een niet-Italiaan zal vallen’.

Witte rook en balkonscène

Het conclaaf is er snel uit. Al op 6 februari komt er witte rook uit de Sixtijnse kapel. De aartsbisschop van Milaan, kardinaal Ratti wordt de nieuwe paus Pius XI. Meteen na zijn uitverkiezing herstelt hij een in 1870 bij de eenwording van Italië afgeschafte traditie in ere: hij verschijnt op het balkon van de Sint Pieter om zijn zegen over de op het plein verzamelde menigte en de hele wereld uit te spreken.

Voor ons is dat inmiddels een vertrouwd beeld. De vraag is hoe snel we nu een nieuwe paus op het balkon kunnen zien.

Nationaal Archief

2.05.010.09 - Archief Gezantschap Kerkelijke Staat, (1816) 1826-1830 (1855) en 1915-1926, inv.nr. 31

In de fotocollectie van het Nationaal Archief zijn heel veel beelden van pausverkiezingen en pausen uit het verleden opgenomen.

Bekijk historische beelden van conclaven in het verleden.
Bekijk de historische beelden van vroegere pausen.

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in