gahetNA in het Nationaal Archief

Nobelprijswinnaar Tobias Asser


Den Haag

Tobias Asser is de eerste en enige Nederlandse winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede. De prijs werd in 1911 aan hem toegekend voor zijn rol bij de vorming van het Permanente Hof van Arbitrage. Op 29 juli 1913, vandaag 100 jaar geleden, overlijdt deze destijds internationaal gevierd jurist en diplomaat. Dat Tobias Asser niet alleen een succesvol maar ook zeer gewaardeerd man was, blijkt uit de vele brieven van vakgenoten, politici en vrienden die te vinden zijn in het familiearchief Asser.

Jurist in hart en nieren

Tobias Michael Carel Asser (1838-1913) stamt uit een toonaangevende familie van rechtsgeleerden en diplomaten. Al in 1795 richt zijn betovergrootvader Moses Samuel in Amsterdam advocatenkantoor Asser op dat nog tot de hele 19e eeuw blijft bestaan. Achterkleinzoon Tobias zet de familietraditie voort en begint in 1856 zijn rechtenstudie aan het Amsterdams Athenaeum. Hij promoveert in 1860 aan de Universiteit van Leiden en neemt de advocatenpraktijk van zijn vader over. Het Athenaeum benoemt hem 2 jaar later tot hoogleraar in het hedendaags recht. In 1877 wordt hij buitengewoon hoogleraar in het handelsrecht en het internationaal privaatrecht.

Professor Asser staat bekend als verkondiger van nieuwe rechtsinzichten en richt zich daarbij vooral op internationale kwesties. Hij pleit voor praktische oplossingen; juridische problemen los je niet op aan de studeertafel, maar vereisen diplomatiek overleg. In 1880 brengt hij zijn Schets van het Internationaal Privaatrecht uit; het eerste Nederlandse leerboek op dit gebied. Zijn Schets van het Nederlandsche Handelsrecht geldt lange tijd als een standaardwerk.

Nederland als mogendheid

Asser is van mening dat Nederland zijn 17e eeuwse ‘plaats onder de mogendheden moet hernemen’ als ‘de krachtig handelende voorstander’ van het internationale rechtsverkeer. Zijn pleidooi voor een actievere internationale rol van Nederland blijkt al tijdens zijn studie; in 1860 geeft hij in zijn proefschrift Geschiedenis der beginselen van het Nederlandsche Staatsregt, omtrent het bestuur der buitenlandsche betrekkingen, een kritische analyse van de bemoeienissen van het Nederlandse parlement met de buitenlandse politiek.

Doorgewinterd diplomaat

Vanwege zijn affiniteit met internationale betrekkingen, juridische kennis en diplomatieke vaardigheden, wordt Asser in 1873 benoemd tot raadadviseur van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Hij speelt een belangrijke rol bij de onderhandelingen over de doorvaart van de Congorivier (1884/1885) en de openstelling van het Suezkanaal voor de internationale scheepvaart (1885).

Internationaal recht

Assers drang om daadwerkelijk iets op internationaalrechtelijk gebied te betekenen leidt in 1873 tot de oprichting van het Institut de Droit International. Samen met vrienden en vakgenoten, onder wie medeoprichter Pascal Mancini, Gustave Rollin Jaequemyns en John Westlake, zet hij zich in voor het bevorderen van internationaal recht en het op vreedzame wijze beslechten van internationale geschillen. Tijdens de jaarlijkse bijeenkomst in 1875 in de Ridderzaal in Den Haag worden voorstellen gedaan voor de opstelling van een internationaal Burgerlijk Wetboek; het is een erkenning van wat zijn levenswerk zal worden. In 1896, Asser is dan inmiddels Staatsraad in buitengewone dienst, aanvaarden 10 mogendheden officieel een gezamenlijke wetgeving (codificatie) van het internationaal privaatrecht. In 1904 wordt aan het Institut de Droit International de Nobelprijs voor de Vrede toegekend.

Permanent Hof van Arbitrage

Kroon op zijn werk is de vorming van een Permanent Hof van Arbitrage; een onafhankelijk gerechtshof dat beslist over internationale geschillen. Asser presenteert de voorstellen hiervoor samen met zijn vriend Louis Renault in 1899 tijdens de Eerste Vredesconferentie in Den Haag. En met succes: het Permanent Hof van Arbitrage wordt datzelfde jaar nog ingesteld. In 1913 vestigt het zich in het dan net voltooide Vredespaleis in Den Haag. Voor de totstandkoming van het Permanent Hof van Arbitrage, en zijn bemiddelende rol als arbiter, ontvangt Tobias Asser in 1911 de Nobelprijs voor de Vrede.

Nationaal Archief

2.21.014 Familiearchief Asser, Tobias Michael Carel Asser, inv.nrs. 50-64 en 395-405

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in