gahetNA in het Nationaal Archief

De Ramp van 1953


Den Haag

In de nacht van zaterdag 31 januari op zondag 1 februari, nu 60 jaar geleden, gebeurt het ondenkbare: door een combinatie van springvloed en een hevige langdurige noordwesterstorm overstromen de dijken en stroomgaten in het zuidwesten van Nederland. Binnen 3 dagen staan grote delen van Zeeland, Zuid-Holland en West-Brabant onder water. In het Nationaal Archief is terug te vinden hoe de hulpverlening in de eerste uren en dagen na deze ramp op gang kwam.

Verslag uit Zierikzee

Volgens ooggetuigen komt het water die eerste stormnacht ‘haast sprongsgewijs met elke nieuwe hoge golf (...) Op velen maakte deze vloed een bovennatuurlijke indruk’, aldus het Rapport Watersnood 53 van C.J.W. van Waning, Fungerend Commandant Maritieme Middelen te Zierikzee. De burgemeester van Zierikzee ziet ‘de snel opkomende vloed de haven bestormen. De kistdammen waren gesteld, doch deze werden tegen plm. 4 uur Zondagmorgen overstroomd en vervolgens spoedig weggespoeld.’ Van Waning spreekt over ‘een lawine van water’.

Stilte voor de storm

In de ochtend van 1 februari zakt het water en lijkt het ergste voorbij te zijn. Er wordt nog niet gedacht aan evacueren. Maar de plaatselijke bevolking haalt te vroeg opgelucht adem. In het late middaguur komt het water weer snel op en ook de wind houdt fel aan. Steeds meer dijken bezwijken onder de druk van het opkomende water. Maar: ‘toen men de omvang van de ramp ging beseffen en hulp wilde vragen, bleken alle verbindingen naar buiten verbroken te zijn’. Uiteindelijk lukt het om via een amateurzender en een radiozender van een gestrand schip contact te krijgen met de buitenwereld.

Reddingsacties

De eerste reddingsacties komen spontaan op gang; commando’s van de landmacht in West-Brabant, brandweerlieden, zeelui en de bevolking zelf redden zoveel mogelijk mensen en vee. Ook Urker vissers steken een reddende hand toe. Onder leiding van schipper H. Snoek van de Jacob halen ze zoveel mogelijk drenkelingen uit het water. Vanuit de Jacob is er verbinding met andere havens en schepen. Op die manier worden ook de autoriteiten op de hoogte gebracht van de ernst van de overstroming. De Koninklijke Marine zet direct een grootscheepse hulpactie op touw onder de codenaam ‘Operatie Noach’. In allerijl worden tienduizenden militairen van de zee-, land- en luchtstrijdkrachten opgeroepen om mensen te redden en te evacueren, dijken te versterken en stroomgaten te dichten.

Luchthulp

De aanvoer van hulpgoederen wordt grotendeels vanuit de lucht geregeld, zo blijkt uit de inventarislijsten van de Marineverbindingsdienst in het archief van het ministerie van Defensie. Op 4 februari bijvoorbeeld bestaat de totale dropping boven het getroffen gebied uit: ‘84 rubberboten, 17.330 brood, 8 containers voedsel, 168 jerrycans a 20 ltr water, 149.000 zandzakken, 850 paar rubberlaarzen, 3 containers babyfood, 38 dekens, 18 rode kruis pakken en 3000 kg hooi’. Ook vliegtuigen en helikopters uit Amerika, Engeland, Zwitserland, België en Frankrijk helpen mee met de droppings. Uiteindelijk is een luchtvloot van 200 vliegtuigen en 46 helikopters actief in het rampgebied.

Puin ruimen

De grootschalige hulpverlening eindigt op 17 februari. Daarna blijven ongeveer 2.000 militairen nog 2 weken lang actief in het gebied. Hun voornaamste taak is het verhogen van de dijken. Het puinruimen en schoonmaken wordt grotendeels gedaan door vrijwilligersorganisaties, zoals de Nederlandse Federatie voor Vrouwelijke Vrijwillige Hulpverlening. In het voorjaar en in de zomer worden ook padvinders, (buitenlandse) studenten en scholieren ingezet.

Deltawerken

De trieste balans van de watersnood kan opgemaakt worden. De ramp kost aan ruim 1.800 mensen en ruim 250.000 dieren het leven. Het besef dat zoiets nooit meer mag gebeuren is groot. Direct wordt een begin gemaakt met het verhogen van de dijken aan de Zeeuwse en Hollandse kust en het uitvoeren van andere waterbouwkundige projecten. De Deltawerken zijn geboren.

Nationaal Archief

2.13.136 - Ministerie van Defensie: Commandant der Zeemacht in Nederland; Collectie bescheiden Watersnoodramp 1953, inv. nrs. 1, 16, 24, 30 en 33.

Bekijk de beelden van de Watersnood uit 1953 in de fotocollectie van het Nationaal Archief.

En ook

De website Isgeschiedenis besteedt ook aandacht aan de ramp. Lees het artikel over de Watersnoodramp op de website Isgeschiedenis.nl.

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in