gahetNA in het Nationaal Archief

Thorbecke en Aletta Jacobs op nieuwe tentoonstelling Topstukken

Door een storing is het op dit moment niet mogelijk om archiefstukken te reserveren. In de studiezaal van het Nationaal Archief kunnen archiefstukken via de balie worden gereserveerd.

Den Haag

Vanaf 8 januari tot en met 11 mei 2013 is een prachtige nieuwe selectie topstukken uit de collecties van het Nationaal Archief en de Koninklijke Bibliotheek te bekijken in De Verdieping van Nederland. Onder de grote hoeveelheid bijzondere documenten en boeken die te zien zijn, bevinden zich deze keer onder andere een liefdesbrief van de staatsman Thorbecke, een zogeheten ‘kettingboek’ uit de librije van Weesp en de brief waarin Aletta Jacobs de minister van Binnenlandse Zaken verzoekt om te mogen studeren.

Liefdesbrief van Thorbecke

We kennen Johan Rudolf Thorbecke vooral als belangrijk staatsman, die in de 19e eeuw vorm gaf aan het Nederlandse staatsbestel. Het jaar 1848 speelt daarin een sleutelrol. In dat jaar benoemt koning Willem II Thorbecke tot voorzitter van de staatscommissie die de grondwet van 1815 moest herzien. Thorbecke levert een nieuwe grondwet af die de basis is gaan vormen van de huidige parlementaire democratie in Nederland. De grondwet van 1848 is revolutionair in die zin dat de staatsrechtelijke verantwoordelijkheid niet langer bij de koning ligt, maar bij de ministers komt te liggen.
Maar staatszaken is niet het enige dat Thorbecke bezighoudt. Het Nationaal Archief bewaart een liefdesbrief van hem aan zijn vrouw Adelheid (‘Mijn zoet madonnaatje!’). Die brief is te zien op de nieuwe tentoonstelling.

Kettingboek uit Weesp

In de zestiende en zeventiende eeuw hadden veel Nederlandse steden een zogenaamd librije, een min of meer openbare bibliotheek die meestal gevestigd was in een kerk. Een bekend voorbeeld is de librije van de St. Walburgiskerk in Zutphen. Maar ook steden als Alkmaar, Enkhuizen, Edam en Weesp beschikten over librijes. In de meeste daarvan lagen de boeken met kettingen vast op zogeheten lectrijnen (lessenaarconstructies met een zitbank ervoor). Zo konden de boeken gemakkelijk geraadpleegd worden, terwijl ze tegelijkertijd beschermd waren tegen diefstal. In 1847 besloten de kerkvoogden van Weesp de boeken uit hun librije over te dragen aan de Koninklijke Bibliotheek. In De Verdieping van Nederland kunt u ze nu zelf bekijken.

Aletta Jacobs’ verzoek om te mogen studeren

Aletta Jacobs wordt in 1854 geboren in de Groningse plaats Sappemeer. Als Aletta 17 jaar oud is, wil zij graag arts worden; opmerkelijk, omdat het toen vrijwel onmogelijk was voor een vrouw om te studeren. Aletta schrijft daarom een brief naar de toenmalige minister van binnenlandse zaken: Johan Rudolf Thorbecke. In de brief vraagt ze toestemming aan de minister om als vrouw academische lessen te gaan volgen aan de Rijksuniversiteit Groningen. Thorbecke antwoordt binnen een week. In een brief aan de vader van Aletta laat de minister weten dat Jacobs naar de universiteit mag. Daarmee wordt Aletta Jacobs de eerste Nederlandse die officieel is toegelaten aan een universiteit. U kunt de brief van Aletta aan Thorbecke nu met eigen ogen zien in de nieuwe topstukkententoonstelling.

De Verdieping van Nederland

De topstukken uit de collecties van het Nationaal Archief en de Koninklijke Bibliotheek zijn van 8 januari tot en met 11 mei 2013 te zien in De Verdieping van Nederland in Den Haag.
De Verdieping van Nederland bevindt zich in het verbindingsgebied tussen het Nationaal Archief en de Koninklijke Bibliotheek, Prins Willem-Alexanderhof 5, Den Haag. Direct naast Den Haag CS. Voor openingstijden en overige informatie, ga naar de website van De Verdieping van Nederland.

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in