gahetNA in het Nationaal Archief

Achtergrond

Emigratiekaarten

In maart 2006 draagt het Ministerie van Buitenlandse Zaken een bestand van 51.525 registratiekaarten met gegevens van naar Australië geëmigreerde Nederlanders aan het Nationaal Archief over, afkomstig uit de archieven van diverse consulaire posten in Australië. De kaarten zijn tussen 1946 en 1991 voornamelijk opgemaakt door de consulaten-(generaal) van Sydney, Melbourne en Brisbane, uit hoofde van hun taken op het gebied van het zorgdragen voor en individuele belangenbehartiging van Nederlanders in het buitenland.

Voorzijde van een emigratiekaart 
Voorzijde van een emigratiekaart

De kaarten zijn veelal opgemaakt aan boord van het schip, enkele dagen voordat de emigranten aan wal gaan in hun haven van bestemming, of bij een eerste bezoek aan een consulaat(-generaal). Op de kaart wordt een aantal basisgegevens genoteerd: personalia, soort vervoer naar Australië, datum van aankomst, beroep, godsdienst en samenstelling van het reisgezelschap (meestal betreft dit het gezin). Naast deze standaardgegevens is er ruimte op de kaart voor aantekeningen onder de noemer 'arbeidsverleden'. De aantekeningen in dit veld hebben naast daadwerkelijke gegevens over arbeidsverleden of  bemiddeling bij het vinden van werk ook vaak betrekking op de diverse andere soorten van hulp (huisvesting, financiële ondersteuning; psychische, huwelijks- of justitiële problemen, repatriëring etc.) die aan de emigrant worden verstrekt door het consulaat zelf, of door inschakeling van derden (bijvoorbeeld de emigratie-attaché’s, uitgezonden door het Ministerie van Sociale Zaken, Nederlandse predikanten of pastoors in Australië of Good Neighbour Councils, de Australische organisaties voor immigrantenopvang). De contacten tussen de emigrant en het consulaat kunnen zich over een reeks van jaren uitstrekken.

Achterzijde van een emigratiekaart 
Achterzijde van een emigratiekaart

Geschiedenis van de archiefvormer: 

Inleiding

Na de Tweede Wereldoorlog neemt het aantal Nederlandse emigranten naar Australië sterk toe. De slechte economische vooruitzichten in Nederland op dat moment vormen voor veel inwoners een belangrijk motief om elders een toekomst op te bouwen.

Vanaf 1946 houden de Nederlandse consulaten in Australië een uitgebreide registratie bij van Nederlandse emigranten ofwel nieuwe Australiërs van Nederlandse afkomst. De emigratiekaarten laten zien hoe de consulaten de emigranten helpen bij het veroveren van een plek in hun nieuwe vaderland. Daarmee geven de kaarten ook zicht op evenzovele persoonlijke geschiedenissen. Vaak heel summier, soms uitgebreid.
In maart 2006 heeft het Ministerie van Buitenlandse Zaken het archief Emigratiekaarten Australië aan het Nationaal Archief overgedragen.

Op deze website zijn een aantal gegevens van de emigratiekaarten beschikbaar gesteld in een database. Zo kan de bezoeker van de website op zoek naar emigranten van wie de naam in de database is opgenomen. De zoektocht levert in veel gevallen ook de naam van het schip op of de vliegtuigmaatschappij waarmee de reis naar Australië is ondernomen.

Het doel van de website is om emigranten en hun familie in Nederland en Australië te  ondersteunen en stimuleren bij het zoeken van hun 'roots'. De achtergrondinformatie en de namen in de database dienen als ingang, vertrekpunt en inspiratiebron voor verder historisch onderzoek van de eigen geschiedenis.

 
Nederlandse emigranten op Schiphol
Nederlandse emigranten staan op vliegveld Schiphol klaar voor vertrek naar Australië, februari 1952

Geschiedenis van het archiefbeheer: 

Overbrenging van de kaarten naar Nederland

Begin jaren negentig stopt de Nederlandse overheid officieel met de bemoeienis met emigratie. Het emigratieapparaat in de verschillende emigratielanden wordt vanaf eind jaren tachtig gefaseerd afgebouwd. Emigreren wordt een particuliere aangelegenheid. De emigratiekaarten verliezen daarmee hun betekenis in de lopende administratie.
Zich bewust van de historische waarde van het kaartenbestand, geeft het Consulaat Generaal Sydney de emigratiekaarten in bruikleen aan het Dutch Australian Cultural Centre (DACC) in Sydney. In de daarop volgende jaren worden de kaarten door het DACC beheerd.

Omdat de kaarten gevormd zijn door de Nederlandse consulaire vertegenwoordigingen in Australië behoren de kaarten tot het Nederlands cultureel erfgoed. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken vraagt advies hierover aan het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis (ING). Het ING is eveneens van mening dat de kaarten tot het Nederlands cultureel erfgoed behoren en idealiter overgedragen zouden moeten worden aan het Nationaal Archief in Den Haag.

In het voorjaar van 2004 vindt er in Den Haag overleg plaats tussen Buitenlandse Zaken, het Consulaat Generaal Sydney, het Dutch Australian Cultural Center, het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis en het Nationaal Archief over de overbrenging van de kaarten naar Nederland en de overdracht van de kaartenbakken aan het Nationaal Archief.

Naast het regelen van de overdracht wordt besloten om een aantal gegevens van de kaarten op te nemen in een database die op internet geplaatst kan worden. Met behulp van de informatie in de database kunnen kopieën van emigratiekaarten aangevraagd worden. Een goede datum voor lancering van de database op internet is eind maart 2006 in het kader van de viering van 400 jaar betrekkingen tussen Nederland en Australië.

Bewerking van het archief en invoer van de database

In september 2004 worden de kaarten naar Nederland verscheept en op een regenachtige vrijdagmiddag in december 2004 levert een Engelse verhuisfirma de emigratiekaarten af bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken.

De emigratiekaarten zijn dan verpakt in 48 stalen laden. Nadere bestudering leert dat het in totaal om 5 bestanden gaat. Een serie Brisbane (7798 kaarten), een serie Melbourne (19.326 kaarten) en  een serie Sydney (23.326 kaarten). Daarnaast zijn er nog 2 kleine bestanden, New South Wales 1986 (778 kaarten) en Queensland 1984 (297 kaarten). In totaal zijn het 51.525 kaarten. De meeste kaarten zijn opgemaakt door de consulaten-(generaal) Sydney, Melbourne en Brisbane. De drie grote series bevatten ook kaarten die opgemaakt zijn door consulaire posten in Perth, Bonegilla, Adelaide, Canberra en Hobart.

 Voorzijde van een emigratiekaart
Voorzijde van een emigratiekaart

In overleg met het Nationaal Archief worden de volgende gegevens van de emigratiekaarten opgenomen in een database: naam, voorletters, voorvoegsel, geboortedatum, datum van vertrek, datum van aankomst, schip, vliegtuigmaatschappij, registratiekantoor en opmerkingen. In de uiteindelijke webpresentatie is het veld opmerkingen, met zeer beperkt gegevens over emigratieprogramma's, uiteindelijk niet opgenomen.

De emigratiekaarten worden op het Ministerie van Buitenlandse Zaken ook opnieuw verpakt om duurzame bewaring in het Nationaal Archief mogelijk te maken.
In maart 2006 verhuist het archief Emigratiekaarten Australië naar de depots van het Nationaal Archief.

Publicaties: 
  • Ammerlaan, T., ‘You get a bit wobbly...’: exploring bilingual lexical retrieval processes in the context of first language attrition (Nijmegen, 1996).
  • Arriens, J.W.F., Postwar Dutch migration to Australia (Melbourne, 1964).
  • Bagley, C., The Dutch Plural Society: Comparative Study in Race Relations (Londen, 1973).
  • Bell, J., The Dutch (Melbourne, 1981).
  • Beumer, H., Morley Windmills 50 Glorious Years 1950-2000 (Perth, 2000).
  • Cock Buning, A.M. de, Nederland en Australië. 200 Jaar vriendschappelijke betrekkingen (Amsterdam, 1988).
  • Coté, Joost en Loes Westerbeek, Recalling the Indies. Colonial Culture & Postcolonial Identities (z.p., 2003).
  • Cough, J.E., The role of church membership in the assimilation and adjustment of Dutch migrants in Western Australia (Perth, 1963).
  • Drost, A. en B.J. Spitholt, Verslag van de oriëntatie-reis naar en door Australië en Nieuw-Zeeland (Apeldoorn, 1957).
  • Duyker, E., The Dutch in Australia (Melbourne, 1987).
  • Duyker, E. en Maryse Duyker, Beyond the dunes: a Dutch-Australian story (Sylvania, 1987).
  • Elich, J.H. en P.W. Blauw, ...en toch terug. De retourmigratie van Nederlanders uit Australië, Nieuw Zeeland en Canada (Rotterdam, 1981).
  • Elich, J.H. en P.W. Blauw, Emigreren (Utrecht en Antwerpen, 1983).
  • Elich, J.H., De omgekeerde wereld. Nederlanders als ethnische groep in Australië. Essays naar aanleiding van een studiereis juli tot december 1984 (Leiden, 1984).
  • Elich, J.H., Aan de ene kant, aan de andere kant: De emigratie van Nederlanders naar Australië 1946-1986 (Delft, 1987).
  • Eijsbertse, D. en M., Bonegilla, Where waters meet. The Dutch Migrant experience (Melbourne, 1997).
  • Eykman, C., An exploratory study of problems encountered by Dutch migrants in Australia in 1969: with some reference to other aspects of emigration from the Netherlands (Canberra, 1971).
  • Gibson, J. R., The residential pattern and mobility of Dutch and Greek migrants in the Adelaide Metropolitan area (Adelaide, 1967).
  • Grüter, B. (ed), The Dutch on the move Down Under (Melbourne, in press).
  • Jonge, I. de, Assimilation and the second generation Dutch adult (Brisbane, 1980).
  • Mencke, A. en T. v.d. Schaaf, The distribution of Dutch immigrants in Australia 1947-1976 (Groningen, 1979).
  • Mulder, K. en T.C. Kramer, Rapport over een groep emigranten aan boord van de ‘Sibajak’: reis Rotterdam-Sydney, Februari-Maart 1951 (Groningen z.j.).
  • Overberg, H., Dutch aged in Victoria (Melbourne, 1984).
  • Pauwels, A., The effect of mixed marriage on language shift in the Dutch Community in Australia (Melbourne, 1980).
  • Peters, N., Milk and Honey – but no gold: postwar migration to Western Australia, 1945-1964 (Crawley, 2001).
  • Peters, N., Trading places: Greek, Italian, Dutch, Vietnamese Enterprise in WA (z.p.1999).
  • Smedts, M., Australië nieuw vaderland (Voorhout, 1955).
  • Wageningen, E. van, The assimilation of Dutch immigrants and the world view concept (Melbourne, 1973).
  • Walker-Birckhead, W., Dutch identity and assimilation in Australia: an interpretative approach (z.p.1988).
  • Watt, M.G., Little Groningen: some aspects of bilingualism and acculturation among Dutch immigrants in Kingborough Tasmania (Hobart, 1980).
  • Willems, W., De uittocht uit Indië 1945-1995 (Amsterdam, 2001).
  • Wiseman, R., An investigation into the social integration and academic achievement of students of Dutch, Italian and Polish parentage in South Australian secondary schools (Adelaide, 1974).
  • Zierke, E., M. Smid, en P. Snelleman, Old Ties, New Beginnings: Dutch women in Australia (z.p., 1997).

Links

  • www.naa.gov.au
    Website van de National Archives of Australia. De website bevat passagierslijsten van migranten, immigratiekaarten en verwijzingen naar andere archiefinstellingen met gegevens over migratie.
  • www.dacc.com.au
    Website van het Dutch Australian Cultural Centre. Deze website bevat interviews met geëmigreerde Nederlanders en een uitgebreide rubriek met verwijzingen.
  • www.nederland-australie2006.nl
    Website van de viering van vierhonderd jaar betrekkingen tussen Nederland en Australië. Het Nationaal Archief maakte voor deze website een overzicht van historische betrekkingen.
  • www.ammerlaan.demon.nl/OZDUTCH.HTM
    Een portaal met verwijzingen naar websites over Nederlanders in Australië.

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
CAPTCHA
Deze vraag is om te testen of u een menselijke bezoeker bent en om geautomatiseerde spam te voorkomen.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in