Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Aktes van Abdicatie toen en nu

Op 30 april 2013 doet koningin Beatrix officieel afstand van de troon ten gunste van haar zoon Willem-Alexander. Zo’n abdicatie is in de geschiedenis van Nederland 3 keer eerder voorgekomen: Willem I in 1840, Wilhelmina in 1948 en Juliana 1980. De koningen Willem II en Willem III stierven in het harnas.

Het Nationaal Archief beheert de imposante Aktes van Abdicatie, die tot de topstukken van het Nationaal Archief behoren.

Akte van Abdicatie van koningin Beatrix (2013)

De abdicatie van koningin Beatrix vindt plaats in de Mozeszaal van het Paleis op de Dam in Amsterdam. Iets na tien uur in de ochtend maakt zij op 30 april 2013 na precies 33 jaar plaats voor haar zoon. Zodra zij de akte heeft ondertekend, is zij officieel geen koningin meer. Zij geeft de akte ter ondertekening door aan Willem-Alexander, die op hetzelfde moment automatisch koning wordt en aan zijn vrouw Koningin Máxima.
Vervolgens gaat de akte de tafel rond en wordt getekend door de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer en de dertien ministers van het Kabinet Rutte II. Daarna tekenen de gevolmachtigd ministers van de Caribische delen van het Koninkrijk der Nederlanden: Aruba, Curaçao en Sint-Maarten.
Na ondertekening door de vice-voorzitter van de Raad van State volgen de afvaardigingen van de Caribische eilanden: de gouverneurs, ministers-president en de voorzitters van de Staten van Aruba, Curaçao en Sint-Maarten. Aan het einde van de cirkel zitten de commissaris van de koning in Noord-Holland en burgemeester van Amsterdam. De laatste die de akte ondertekent is de directeur van het Kabinet van de Koning.

Abdicatie koningin Beatrix

Bekijk de akte van abdicatie van koningin Beatrix

Bekijk de korte film (producent Bunker 8 audiovisuals), waarin het proces van het vervaardigen van de akte is vastgelegd, op het YouTube-kanaal van gahetNA.

Akte van Abdicatie van koning Willem I (1840)

Koning Willem I doet in tegenstelling tot zijn nazaten niet in Amsterdam afstand van de troon. Dat gebeurt op Koninklijk Paleis Het Loo. De reden van zijn troonsafstand is voornamelijk teleurstelling: Willem kan zich niet over de afscheiding van België in 1839 heen zetten. Bovendien wil hij op dat moment in het huwelijk treden met de katholieke Belgische gravin Henriette d’Oultremont. Een katholiek als koningin van het calvinistische Koninkrijk Nederland, dat is te veel van het goede. Willem legt daarom op 7 oktober 1840 zijn taak neer, en laat zich opvolgen door zijn zoon, Willem II.

Abdicatie Willem I (uitsnede)

Bekijk de akte van abdicatie van koning Willem I

Akte van Abdicatie van koningin Wilhelmina (1948)

Meer dan 100 jaar later is de andere paleiszaal, de Mozeszaal in het Paleis op de Dam, het toneel van een abdicatie. Op 4 september 1948 om half 12 in de ochtend maakt koningin Wilhelmina na een regeerperiode van 50 jaar plaats voor haar dochter Juliana. Wilhelmina voelt op dat moment al geruime tijd dat zij de kracht niet meer heeft om het ambt van koningin naar behoren te vervullen. Na de intensieve jaren van de Tweede Wereldoorlog is ze moe en fysiek niet meer in goede conditie. Daarbij komt dat ze erg teleurgesteld is omdat de hoge verwachtingen die zij voor de oorlog nog koesterde voor de periode erna op niets zijn uitgelopen. Er is nauwelijks sprake van politieke of geestelijke vernieuwing in Nederland. De vooroorlogse politieke partijen zijn gewoon weer teruggekeerd en ook het staatkundige bestel is ongewijzigd gebleven.

Abdicatie Wilhelmina (uitsnede)

Bekijk de akte van abdicatie van koningin Wilhelmina

Akte van Abdicatie van koningin Juliana (1980)

Koningin Juliana kondigt op 31 januari 1980 haar aftreden aan. Haar oudste dochter Beatrix zal het koningschap van haar overnemen op Koninginnedag van dat jaar, haar 71e verjaardag. Geruchten over haar mogelijke terugtreden doen dan al langer de ronde doen, met name na de zogeheten Lockheed-affaire in 1975/1976. Toch komt deze aankondiging als een grote verrassing. Ook de leden van het kabinet Van Agt horen het nieuws pas enkele uren van tevoren. Het was ‘het best bewaarde geheim van Soestdijk’. In de ochtend van 30 april 1980 tekent koningin Juliana in het Paleis op de Dam de Akte van Abdicatie. ’s Middags vindt de inhuldiging van koningin Beatrix in de Nieuwe Kerk plaats. Juliana’s troonsafstand en met name de inhuldiging van Beatrix verloopt enigszins tumultueus. De Amsterdamse kraakbeweging manifesteert zich hoor- en zichtbaar met de slogan ‘Geen woning, geen kroning’.

Abdicatie Juliana (uitsnede)

Bekijk de akte van abdicatie van koningin Juliana

Topstukken in de Nieuwe Kerk

De Aktes van Abdicatie behoren net als de grondwet van 1814 tot de topstukken van het Nationaal Archief. Deze topstukken zijn vanaf zaterdag 11 mei in de Nieuwe Kerk in Amsterdam te zien in de tentoonstelling 'Ingehuldigd! De Oranjes en De Nieuwe Kerk'. Meer informatie op de website van de Nieuwe Kerk.

Nationaal Archief

2.02.01 - archieven van de Algemene Staatssecretarie en van het Kabinet des Konings, met de daarbij gedeponeerde archieven, 1813-1840, inv.nr. 6087B (akte van abdicatie koning Willem I
Directe link naar de scan

2.02.20 - Archief van het Kabinet der Koningin, 1946-1975, inv.nr. 13683 (akte van abdicatie koningin Wilhelmina)
Directe link naar de scan 

2.02.30 - Archief van het Kabinet der Koningin, 1976-1988, inv.nr. 13999 (akte van abdicatie koningin Juliana)
Directe link naar de scan

2.02.30 - Archief van het Kabinet der Koningin, 1976-1988, inv.nr. 19196 (akte van abdicatie koningin Beatrix)
Directe link naar de scan 

De akte van abdicatie van koningin Wilhelmina is ook opgenomen in de webexpo op deze website. Bekijk de akte van abdicatie van koningin Wilhelmina in de webexpo.

Schrijf mee op het Verhalenarchief

Het Verhalenarchief is op zoek naar verhalen van persoonlijke ontmoetingen met prinses Beatrix, voor en tijdens haar ambtsperiode tot 2013. Misschien heeft u thuis nog tastbare herinneringen aan uw ontmoeting met haar: de uitnodigingskaart voor een receptie, de menukaart van wat u die avond at, een foto waarop u samen staat. Heeft de voormalige koningin invloed gehad op uw leven en zoja, hoe? Schrijf het ons. Een gebeurtenis, een bespiegeling of een beslissend verhaal.

www.hetverhalenarchief.nl/ontmoetingen-met-de-koningin

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in