gahetNA in the National Archives

Uithuisplaatsing

Minderjarigen staan onder gezag. Dit gezag wordt in vrijwel alle gevallen uitgeoefend door de ouders. Van overheidswege zijn er maatregelen mogelijk tegen de ouders als het gezag niet (meer) op de juiste wijze wordt uitgeoefend. De rechter kan ingrijpen in de juridische verhouding tussen ouders en minderjarige kinderen. Het Burgerlijk Wetboek voorziet in vier maatregelen van kinderbescherming: de voorlopige toevertrouwing (tegenwoordig voorlopige voogdij), de ondertoezichtstelling (OTS), de ontheffing en de ontzetting uit ouderlijk gezag. Deze maatregelen kunnen zeer verstrekkende gevolgen hebben voor het kind en het gezin, bijvoorbeeld de uithuisplaatsing van de minderjarige. De rechter zal hiertoe dan ook alleen besluiten als de in de wet omschreven gronden aanwezig zijn en hij de maatregelen bovendien in het belang van het kind acht. Vaak is er dan al een traject van vrijwillige hulpverlening aan vooraf gegaan.

Hoe ga ik te werk?

Wanneer u informatie over uw uithuisplaatsing wilt verkrijgen, zijn er verschillende bronnen die u kunt raadplegen. Hieronder vindt u, per bron, uitgelegd wat u daarin kunt vinden. Onderaan deze onderzoekgids vindt u meer informatie over OTS, voorlopige toevertrouwing/voogdij, ontzetting en ontheffing uit de ouderlijke macht.

Verzoek indienen

Houdt u er rekening mee dat documenten over uithuisplaatsingen, in verband met de bescherming van de privacy van betrokkenen, slechts beperkt openbaar zijn. Dat geldt zowel voor de dossiers van de Kinderbescherming als voor de dossiers van de Rechtbank. Wanneer u bij het Nationaal Archief informatie wilt verkrijgen over uw eigen uithuisplaatsing, kan dat alleen door een schriftelijk verzoek in te dienen. Dat verzoek dient de volgende informatie te bevatten:

  • Uw naam, volledige voornamen, geboorteplaats, geboortedatum en een kopie van uw geldige legitimatiebewijs
  • Namen, volledige voornamen, geboorteplaats en geboortedatum van uw ouders
  • Een kopie van uw voogdijregisterkaart

U kunt u verzoek sturen aan info@nationaalarchief.nl. Of per post naar:

Nationaal Archief
Afdeling Dienstverlening
Postbus 90520
2509 LM Den Haag

Het onderzoek naar documenten over uw uithuisplaatsing wordt uitgevoerd door de medewerkers van het Nationaal Archief. U ontvangt schriftelijk bericht van de uitkomst van het onderzoek. Wanneer er dossiers zijn aangetroffen, wordt u uitgenodigd om deze in de studiezaal van het Nationaal Archief in te zien. Het is niet mogelijk kopieën te verkrijgen.

Voogdijregister

Voor iedereen die onder voogdij wordt gesteld, wordt een voogdijregisterkaart aangemaakt. Op deze kaart staat genoteerd welke gerechtelijke beslissingen er zijn genomen met betrekking tot de voogdij. De kaarten worden, op jaar van meerderjarigheid, bewaard bij het kantongerecht waaronder uw geboorteplaats valt. Op rechtspraak.nl kunt u opzoeken onder welk kanton uw geboorteplaats valt.

De archieven van kantongerechten worden per provincie overgebracht naar de provinciale archiefbewaarplaats. Voor kantons in Zuid-Holland is dat het Nationaal Archief. In de onderzoeksgids over Ik zoek een document over Voogdij in Zuid-Holland kunt u nakijken van welke kantongerechten er archieven bij het Nationaal Archief aanwezig zijn.

Let op: de kaarten zijn opgeborgen op jaar van meerderjarigheid. Wanneer u vóór 1986 onder voogdij bent gesteld, geldt de volwassen leeftijd van 21 jaar. Om uw kaart te vinden moet u dan ook 21 jaar optellen bij uw geboortejaar. Daarna geldt de periode van 18 jaar. Wanneer deze rekensom u brengt op een jaartal dat minder dan twintig jaar geleden is, is de kans groot dat de kaart zich nog bij het kantongerecht zelf bevindt.

Voogdijregisterkaarten zijn openbaar. Wanneer uw kaart zich in het archief van een kantongerecht bij het Nationaal Archief bevindt, kunt u de kaart dan ook zelf kosteloos in onze studiezaal opzoeken en fotograferen of laten kopiëren. Wanneer u dit niet zelf kunt of wilt doen, kunt u dit door een medewerker van het Nationaal Archief laten doen. Hiervoor worden wel kosten in rekening gebracht. Het tarief is 16,75 euro per kwartier dat er onderzoek moet worden verricht.

Kinderbescherming

De Raad voor de Kinderbescherming heeft als taken het adviseren van de rechter en het opvangen van kinderen. Vanaf de oprichting van de voormalige Voogdijraad is er sprake van dossiervorming. Een deel van de archieven van de voogdijraden en de kinderbescherming Zuid-Holland is overgedragen aan het Nationaal Archief. Het gaat dan om archieven tot uiterlijk 2002. In deze archieven bevinden zich dossiers over kinderen die door de voogdijraden of de Raad voor de Kinderbescherming in Zuid-Holland zijn opgevangen of over wie deze raden aan de rechtbank advies hebben uitgebracht.

Houdt u er rekening meer dat de meeste dossiers zijn vernietigd. De archieven die nog bestaan, bevatten slechts een anonieme steekproef voor wetenschappelijk onderzoek. Tot 1956 is 1 op de 5 dossiers bewaard gebleven. Met betrekking tot de periode erna is slechts 1 op de 10 dossiers bewaard gebleven. 

 Het is mogelijk dat de Raad voor de Kinderbescherming zelf ook nog informatie heeft over uw uithuisplaatsing. Wij raden u daarom aan om ook contact op te nemen met de afdeling van de Raad in uw regio. Onderaan deze gids vindt u de adressen voor de afdeling van Zuid Holland.

Het Nationaal Archief beheert de archieven van de Voogdijraden en de Raden voor de Kinderbescherming van Zuid-Holland. Voor andere provincies kunt u zich richten tot het archief van die provincie. Bij het Nationaal Archief zijn de volgende archieven te vinden:

Voogdijraden

  • Den Haag dossiers 1935-1950 archiefinventaris 3.05.18.01
  • Den Haag A-dossiers 1935-1950 archiefinventaris 3.05.18.02
  • Dordrecht 1930-1949 archiefinventaris 3.05.19

Raden voor de Kinderbescherming

  • Den Haag 1963-2003 archiefinventaris 3.05.32
  • Rotterdam 1906-1980 archiefinventaris 3.05.17
  • Rotterdam 1983-2002 archiefinventaris 3.05.31 
  • Dordrecht 2001-2002 archiefinventaris 3.05.33

Arrondissementsrechtbank

Het aanstellen van voogden, het ontzetten en ontheffen uit de ouderlijke macht en het officieel onder toezicht stellen, zijn allemaal beslissingen die door de rechtbank worden genomen. De dossiers die daarbij worden gevormd komen terecht in het archief van de rechtbank.

Het Nationaal Archief beheert de archieven van de arrondissementsrechtbanken in de provincie Zuid-Holland. Voor andere provincies kunt u zich richten tot het archief van die provincie. Bij het Nationaal Archief zijn van de rechtbanken Dordrecht en Rotterdam de archieven aanwezig tot en met het jaar 1989. Van Den Haag zijn de rechtbankarchieven tot en met het jaar 1979 aanwezig. Het archief van het gerechtshof Den Haag is ook tot en met het jaar 1979 aanwezig.

In de archieven van de rechtbank kunnen uitgebreide dossiers over uw uithuisplaatsing te vinden zijn. Het is echter ook mogelijk dat er alleen nog een verzoekschrift en de beschikking van de rechtbank op dat verzoek, aanwezig zijn.

Wanneer er sprake was van ontzetting of ontheffing uit de ouderlijke macht en/of OTS, is de kans groot dat er een dossier aanwezig is. Ook uit deze dossiers is echter veel verwijderd en vernietigd. Vaak zijn alleen de stukkend die de rechtbank zelf heeft opgesteld, bewaard gebleven. Ingekomen stukken van bijvoorbeeld de Kinderbescherming, zijn dan niet meer in het dossier aanwezig.

Omdat de archieven van de rechtbank slechts beperkt openbaar zijn, mag u hierin zelf geen onderzoek doen. Bovenaan deze onderzoeksgids leest u hoe u een verzoek tot inzage kunt indienen. Het Nationaal Archief doet alleen onderzoek in het archief van de arrondissementsrechtbank, wanneer u een kopie van uw voogdijregisterkaart meestuurt. Hierop zijn namelijk alle beslissingen te vinden die de rechtbank met betrekking tot uw voogdij heeft genomen. Zonder deze kaart is het niet mogelijk onderzoek te doen.

Meer informatie over OTS, voorlopige toevertrouwing/voogdij, ontzetting en ontheffing uit de ouderlijke macht

Ondertoezichtstelling (OTS)

Sinds 1921 bestaat de mogelijkheid om een kind onder toezicht te stellen. Gevallen waarbij OTS wordt uitgesproken worden gekenmerkt door een complexe problematiek: gedrags- en opvoedingsstoornissen, kindermishandeling, verslaving, crimineel gedrag, ernstige problemen van de ouders die hun weerslag op de kinderen hebben.
De OTS wordt uitgesproken door de kinderrechter, telkens voor ten hoogste 1 jaar. Tot 1995 was de kinderrechter tevens eindverantwoordelijk voor de uitvoering.
Bij een OTS blijft de formele verhouding tussen ouders en kinderen ongewijzigd, maar wijst een kinderrechter een gezinsvoogd (tegenwoordig een voogdijinstelling) aan. De gezinsvoogd houdt toezicht op de ontwikkeling van het kind, zorgt voor hulp en steun en geeft de ouders aanwijzingen over de verdere opvoeding en verzorging. De ouders zijn verplicht deze aanwijzingen op te volgen. Bij conflicten tussen ouders en gezinsvoogd, beslist de kinderrechter. Eigen aan OTS is dat de gezinsvoogd de gezinsband tussen de ouders en de jongere bevordert. In principe blijft het kind tijdens de OTS zo veel mogelijk in het eigen gezin. Uithuisplaatsing is mogelijk, maar heeft een tijdelijk karakter.

Voorlopige toevertrouwing of voorlopige voogdij

Soms komt het voor dat er sprake is van een dusdanige crisissituatie in een gezin dat het niet verantwoord is de kinderen daar nog langer te laten. In deze gevallen is het mogelijk om zeer snel in te grijpen met een voorlopige maatregel, zonodig zelfs binnen enkele uren. De officier van justitie kan deze maatregel vorderen, daardoor konden kinderen aan de macht van hun ouders onttrokken worden en in een pleeggezin geplaatst worden

Ontheffing en ontzetting uit ouderlijk gezag

De rechtbank kan tegen één of beide ouders maatregelen uitspreken om hen het gezag dat zij over minderjarigen hebben te ontnemen. Deze maatregelen zijn ontheffing en ontzetting uit de ouderlijke macht. Dit zijn zeer ingrijpende maatregelen, gericht op het verbreken van de gezagsrelatie en de feitelijke band. Het kind wordt buiten het gezin opgevoed en er wordt een voogd benoemd. De familierechtelijke betrekking blijft bestaan. De ouders blijven onderhoudsplichtig. Deze inbreuken op het ouderlijk gezag zijn slechts geoorloofd als vaststaat dat het belang van het kind er méér mee is gediend dat het gezag wordt aangetast, dan dat het in stand gehouden wordt.
Ontheffing en ontzetting uit het ouderlijk gezag is niet onherroepelijk. Als de rechtbank ervan overtuigd is dat een kind weer aan zijn ouders mag worden toevertrouwd, kan hij hen weer in hun gezag herstellen.

Ontheffing

De maatregel van ontheffing wordt uitgesproken als sprake is van onmacht of ongeschiktheid tot de verzorging en opvoeding bij de ouders. Kenmerkend is dat er geen sprake is van onwil of verwijtbaar gedrag bij de ouders. In principe wordt de ontheffing niet uitgesproken tegen de wil van degene die van het gezag wordt ontheven. In enkele gevallen is gedwongen ontheffing wel mogelijk, bijvoorbeeld wanneer de geestesvermogens van de ouder zodanig gestoord zijn dat hij of zij niet in staat is zijn/haar wil te bepalen of de betekenis van zijn/haar verklaring te begrijpen.

Ontzetting

Bij ontzetting uit het ouderlijk gezag is er sprake van verwijtbaar gedrag van de ouder. Deze heeft zich misdragen en die misdragingen kunnen hem of haar ook worden toegerekend (een geestelijk gestoorde ouder zal daarom niet snel uit het ouderlijk gezag ontzet worden: in dat geval zal voor de gedwongen ontheffing gekozen worden). Vanwege het ingrijpende karakter van de ontzetting worden in het Burgerlijk Wetboek de gronden voor ontzetting expliciet beschreven, zoals grove verwaarlozing van de verzorging en opvoeding.

Adressen

Nationaal Archief
Postbus 90520
2509 LM Den Haag

De adressen van kantongerechten en arrondissementsrechtbanken vindt u op rechtspraak.nl

Raad voor de Kinderbescherming te Den Haag
Postbus 97745
2509 GC Den Haag
070-3742300

Raad voor de Kinderbescherming te Rotterdam
Postbus 1983
3000 BZ Rotterdam
010-4431100

Raad voor de Kinderbescherming te Dordrecht
Postbus 855
3300 AW Dordrecht
078-6484444

Termen:

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in