gahetNA in the National Archives

Faillissementen in rechtbankarchieven vanaf 1811

Wanneer iemand niet meer in staat is zijn financiële verplichtingen na te komen, kan aan de rechtbank worden gevraagd hem failliet te verklaren. Een dergelijk verzoek wordt gedaan in de vorm van een rekest. Dit rekest kan door de betrokkene zelf worden ingediend, of door één of meer van zijn schuldeisers. Na onderzoek kan de rechtbank reageren met een vonnis, waarin wordt vastgesteld dat de betrokkene is opgehouden te betalen en dat hij daarom in staat van faillissement wordt verklaard.

Wat vind ik in een faillissementsdossier?

Bij het Nationaal Archief kunt u verschillende stukken vinden met betrekking tot faillissementen. Deze stukken zijn meestal samen opgeborgen in één dossier van de rechtbank waar het faillissement is uitgesproken. In dit dossier vindt u het rekest, het vonnis, het proces-verbaal van de verificatievergadering, waarin de schuldeisers, de geëiste bedragen en de stand van de boedel worden vastgesteld, stukken over een eventueel akkoord en de slotuitdelingslijsten.

Hoe ga ik te werk?

Voordat u kunt zoeken in de archieven van de rechtbank, dient u te weten door welke rechtbank het faillissement is uitgesproken. Faillissementen worden uitgesproken door de rechtbank van het arrondissement waarbinnen de betrokkenen woont of waar het bedrijf is gevestigd. Er zijn verschillende manieren om er achter te komen bij welke rechtbank het faillissement is uitgesproken.
Wanneer het u al wel bekend is bij welke rechtbank het faillissement is uitgesproken kunt u met behulp van de inventaris van het archief van de rechtbank de stukken vinden. Deze archieven worden bewaard per provincie in de Regionaal Historische Centra. De archieven van rechtbanken in Zuid Holland zijn bij het Nationaal Archief ondergebracht. Hier vindt u een overzicht van alle rechtbankarchieven bij het Nationaal Archief waarin zich gegevens over faillisementen bevinden.

In de inventaris zoekt u onder de hoofdrubriek Civiele Zaken, In de periode ná 1896 bevindt zich onder deze rubriek een aparte serie faillissementsdossiers. Vaak is op deze serie een namenklapper aanwezig.
In de periode vóór 1896 zijn de stukken in diverse chronologische series opgeborgen. Elke rechtbank volgde zijn eigen ordeningssysteem zodat in elk archief anders moet worden gezocht. Hier volgen enkele aanwijzingen:

  1. Een faillissement begint altijd met een rekest of een aanvraag. Elk rechtbankarchief kent een serie rekesten. In deze serie vindt u de rekesten op datum van indienen. Soms zijn de faillissementsrekesten in een aparte serie opgeborgen.
  2. Een paar dagen na het indienen van het rekest volgt het vonnis van de rechtbank. Deze vonnissen vindt u in de zogenaamde audiëntiebladen onder de Civiele Zaken en soms onder de Zaken van Koophandel en Handelszaken.
  3. Achterin de inventaris bevindt zich de hoofdrubriek Huishoudelijke of Griffiezaken. Daar staan de repertoires van de griffier beschreven. Dit zijn de chronologische registers waarin vonnissen en aktes zijn opgenomen. Deze registers kunnen een handig hulpmiddel zijn bij uw onderzoek.
  4. Onder de rubriek Buitengerechtelijke Zaken staan series gedeponeerde aktes beschreven. Soms is dit één grote serie, soms uitgespitst in soorten van aktes. Ook deze series zijn chronologisch geordend. Hierin kan men dikwijls de processen verbaal van de verificatievergadering en de boedelbeschrijving vinden.

Overige bronnen

  • Wetgeving rond faillissement in het Wetboek van Koophandel, Staatsblad 1837, no.22, artikel 764 en volgende (Bibliotheek Nationaal Archief Depot V 1011).
  • Wet op het faillissement en de surséance van betaling, Staatsblad 1893, no. 140 (Bibliotheek Nationaal Archief Depot V 1006)
  • Boven, M.W. van, 'De rechtbanken van koophandel 1811-1838. Iets ocer de geschiedenis, organisatie en archieven' in: Nederlands Archievenblad, deel 97 (1993), afl. 1, pp. 5-28.
  • Huijbrecht, R. red., Wetboek rechterlijke archieven 1838-1940 (Rijksarchiefdienst 1991) pp. 55-56 en 70-71.

Hoe kan ik uitzoeken bij welke rechtbank een faillissement is uitgesproken?

  • Via het Handelsregister van de Kamer van Koophandel, vanaf 1921. Wanneer het bestaan van een bedrijf wordt beëindigd door een faillissement wordt in het dossier van het betreffende bedrijf de plaats en de datum van het vonnis vermeld. Hier vindt u hoe u kunt zoeken in het Handelsregsiter.
  • Via de Staatscourant, vanaf 1896. Het begin en einde van faillissementen worden in de Staatscourant gepubliceerd. Hierbij wordt ook de datum van het vonnis gepubliceerd. Iedere jaargang van de Staatscourant bevat een klapper met verwijzingen naar de publicaties van dat jaar.
  • Via de regionale kranten van de regio waar het bedrijf was gevestigd, vanaf 1811. Deze kranten zijn te raadplegen in de bibliotheek in de woonplaats of regio van de gefailleerde. Het Centraal Bureau voor genealogie heeft een knipselverzameling van familieadvertenties. Hierin komen ook faillissementsverklaringen voor.

Overzicht van rechtbankarchieven bij het Nationaal Archief

Periode 1811-1838

PlaatsArchiefArchiefinventaris
BrielleRechtbank van Eerste Aanleg 1811-18383.03.10
DordrechtRechtbank van Koophandel 1811-18373.03.55
GorinchemRechtbank van Eerste Aanleg 1811-18383.03.13
Den HaagRechtbank van Kophandel 1811-18383.03.51.03
LeidenRechtbank van Eerste Aanleg 1811-18383.03.60
RotterdamRechtbank van Koophandel 1811-18383.03.56

Periode na 1838

PlaatsArchiefArchiefinventarisBijzonderheden
BrielleArrondissmentsrechtbank 1838-18773.03.11.01In april 1877 opgeheven, vanaf toen behoorde het kanton tot het arrondissement Rotterdam
DordrechtArrondissementsrechtbank 1838-19393.03.12.01 
DordrechtArrondissmentsrechtbank 1939-19493.03.12.03 
DordrechtArrondissementsrechtbank 1950-19593.03.12.04 
DordrechtArrondissementsrechtbank 1960-19693.03.72 
DordrechtArrondissementsrechtbank 1970-19793.03.12.06 
GorinchemArrondissementsrechtbank 1838-18773.03.14.01 
Den HaagArrondissmentsrechtbank 1940-19493.03.15.04Oudere faillisementsdossiers zijn verloren gegaan bij het bombardement op Den Haag van 3 maart 1945
Den HaagArrondissementsrechtbank 1950-19593.03.15.06 
Den HaagArrondissmentsrechtbank 1960-19793.03.79 
LeidenArrondissementsrechtbank 1838-18783.03.16De faillissementsdossiers zijn verloren gegaan bij het bombardement op Den Haag van 3 maart 1945
RotterdamArrondissementsrechtbank 1838-19393.03.17.01 
RotterdamArrondissmentsrechtbank 1940-19493.03.77 
RotterdamArrondissementsrechtbank 1950-19793.03.78.01 
RotterdamArrondissmentsrechtbank 1980-19893.03.91 

Termen:

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in