gahetNA in the National Archives

Joodse slachtoffers in het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging

Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn er naar schatting vijf à zes miljoen Europese Joden door Nazi-Duitsland om het leven gebracht. Ook van de Joodse gemeenschap in Nederland overleefde het grootste deel het niet.

Aan het begin van de Duitse bezetting van Nederland werden de Joodse inwoners van Nederland opgeroepen zich te melden voor vertrek naar Oost-Europa. Hier zouden zij opnieuw worden gehuisvest. Onder grote druk meldden velen zich vrijwillig. Toen stilaan duidelijk werd welk lot hen daar wachtte, doken veel Joden onder. Vanaf dat moment maakte de bezetter actief jacht op hen. Bij deze jacht werden zij geholpen door Nederlanders. Deze Nederlanders werden na de oorlog berecht in het kader van de Bijzondere Rechtspleging. In hun strafdossiers zijn de namen van hun slachtoffers te vinden.

Het project CABR slachtoffers

In 2010 en 2011 zijn 200 dossiers uit het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging onderzocht op namen van slachtoffers. Deze 200 dossiers betreffen de strafdossiers van de leden van de Amsterdamse Colonne Henneicke (een afdeling die belast was met het actief opsporen van Joden) en van politieagenten van speciale afdelingen binnen de politiekorpsen van de vier grote steden en de grote provinciesteden. Dit onderzoek heeft geresulteerd in een lijst met arrestatiegegevens van 9000 Joden. Dit is dus maar een fractie van het totale aantal Joodse slachtoffers.

Hoe kom ik erachter of er over mijn familie informatie is gevonden?

Wat voor informatie kan ik in deze dossiers verwachten?

Meer informatie over het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging

Literatuur

  • Jodenjacht, Jan Kompagnie en Ad van Liempt (eindred.) Amsterdam 2011
    Dit boek bevat de weerslag van de bestudering van de strafdossiers van meer dan 250 politieagenten die zich met het arresteren van Joden hebben beziggehouden.
  • Bijzonder Gewoon: Het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging 1944-2010, Sjoerd Faber en Gretha Donker, Den Haag/Zwolle 2010
  • De Oorlogsgids: met antwoorden op de 25 meest gestelde vragen over de oorlogsarchieven van het Nationaal Archief, Jan Kompagnie (eindred.) Meppel 2005.

Hoe kom ik erachter of er over mijn familie informatie is gevonden?

Wanneer u wilt weten of er informatie is gevonden over de arrestatie van uw familieleden, kunt u hiervoor een schriftelijk verzoek indienen. U richt dit aan:

info@nationaalarchief.nl

of per post:
Nationaal Archief
Secretariaat Publieksafdeling
Postbus 90520
2509 LM Den Haag

In dit verzoek neemt u de volgende gegevens op:

  • volledige namen van de persoon of personen naar wie u op zoek bent;
  • zijn of haar geboortedatum en geboorteplaats;
  • woonplaats van de betrokkene(n) gedurende de oorlogsjaren;
  • uw eigen gegevens.

Wat voor informatie kan ik in deze dossiers verwachten?

Wanneer over uw familie informatie is gevonden, vindt u deze informatie in het berechtingsdossier van de persoon die hen heeft gearresteerd of anderszins bij de arrestatie betrokken was. U treft in het dossier dan ook bewijsmateriaal, processen-verbaal en gerechtelijke stukken aan. Binnen het dossier zult u wellicht even moeten zoeken voordat u de stukken over uw familie aantreft.

De hoeveelheid informatie over slachtoffers verschilt sterk per dossier. Soms is er niet meer aanwezig dan een naam en een adres. In een aantal gevallen is er een verslag van de arrestatie aanwezig. De medewerker van het Nationaal Archief die uw verzoek behandelt, zal u laten weten wat u kunt verwachten.

Meer informatie over het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging

Al voordat de Tweede Wereldoorlog ten einde kwam, werd door de Nederlandse regering in Londen nagedacht over wat er moest gebeuren met de vele Nederlanders die met de bezetter hadden samengewerkt. De angst bestond dat de bevrijding zou uitlopen op een bijltjesdag, waarbij de berechting van collaborateurs door het Nederlandse volk in eigen handen zou worden genomen.

Om de berechting in goede banen te leiden, werd in Londen een speciaal rechtssysteem bedacht dat  geschikt zou zijn om zowel burgers als militairen te berechten; de bijzondere rechtspleging. Dit rechtssysteem bestond uit speciale politieke opsporingsdiensten, procureurs-fiscaal bij het openbaar ministerie, tribunalen, bijzondere gerechtshoven en een bijzondere raad van cassatie.

In totaal kwamen 310.000 mensen in aanraking met de bijzondere rechtspleging. Bijna allemaal werden ze vlak na de oorlog gearresteerd en geïnterneerd. Naar sommigen werd alleen een onderzoek ingesteld waarbij er geen feiten aan het licht kwamen, anderen werden berecht door een tribunaal of bijzonder gerechtshof. Weer anderen verbleven zo lang in voorarrest dat zij door de procureur-fiscaal voorwaardelijk buiten vervolging werden gesteld. De ernst van hun daden werden in overeenstemming geacht met de in gevangenschap doorgebrachte tijd.

Het Centraal Archief Bijzondere rechtspleging (CABR) is de neerslag van dit rechtssysteem. Hierin zijn zowel de dossiers van de lokale opsporingsdiensten als de dossiers van het openbaar ministerie, de tribunalen, de bijzondere gerechtshoven en de bijzondere raad van cassatie terug te vinden. De dossiers zijn geordend op naam van de verdachte.

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in