gahetNA in het Nationaal Archief

Naturalisaties

Door een storing is het op dit moment niet mogelijk om archiefstukken te reserveren. In de studiezaal van het Nationaal Archief kunnen archiefstukken via de balie worden gereserveerd.

Naturalisatie, ofwel het verlenen van het Nederlanderschap aan in Nederland of de Nederlandse koloniën gevestigde vreemdelingen, is in de Nederlandse geschiedenis tot ca. 1950 een uitzonderlijk verschijnsel. Een vreemdeling kon in Nederland goed wonen en werken zolang hij in zijn eigen levensonderhoud kon voorzien en niemand tot last was. Naturalisatie was duur en ook onnodig tenzij je in aanmerking wilde komen voor een hoge overheidsfunctie of, later, voor het kiesrecht. Bovendien kregen de kinderen van vreemdelingen automatisch de Nederlandse nationaliteit bij geboorte op Nederlands grondgebied.

Dit alles neemt niet weg dat het Nationaal Archief over gegevens beschikt van een kleine 18.000 individuele gevallen van naturalisatie over de periode vanaf de zestiende eeuw tot 1950. Meer dan 14.000 daarvan hebben plaatsgehad in de twintigste eeuw.
Afgewezen verzoeken zult u zelden in het archief aantreffen. Pas vanaf de Eerste Wereldoorlog, met de stijging van het aantal verzoeken, werd ook het aantal afwijzingen groter. Archiefonderzoek naar een afgewezen verzoek verloopt hetzelfde als een onderzoek naar een ingewilligd verzoek. Het zal alleen meer tijd in beslag nemen.

Hoe ga ik te werk?

Naturalisatiestukken zijn in te delen in drie categorieën

  1. Verzoekschriften oftewel rekesten van personen die voor naturalisatie in aanmerking willen komen
  2. Ambtsberichten van autoriteiten met inlichtingen over de verzoekers
  3. Wetten en besluiten waarbij naturalisatie wordt verleend.

Hoe u de door u gezochte naturalisatie kunt vinden is afhankelijk van de periode waarbinnen u zoekt. Hieronder vindt u aanwijzingen voor de periode vóór 1795, de periode 1795-1813, de periode 1815-1849 en de periode 1850-1950. Voor naturalisaties ná 1950 kunt u terecht bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst. De IND beschikt ook over naamlijsten van genaturaliseerden die teruggaan tot 1850. U kunt deze lijst gebruiken als controlemiddel als u zeker weet dat een persoon in de periode 1850-1950 is genaturaliseerd maar u deze niet in de alfabetische lijsten bij het Nationaal Archief heeft aangetroffen.

Statenlozen

Bent u op zoek naar de naturalisatie van een oud-Nederlander die stateloos is geworden omdat hij of zij zich tijdens de Tweede Wereldoorlog in Duitse krijgsdienst heeft begeven? Deze naturalisaties worden verleend door de minister van Justitie zonder tussenkomst van het parlement. Archiefstukken met betrekking tot deze naturalisaties zijn nog niet bij het Nationaal Archief, maar bevinden zich nog bij het Ministerie van Justitie. Elke verlening van het Nederlanderschap in dit kader wordt bekend gemaakt in de Nederlandse Staatscourant. Zie hiervoor het Register op de Nederlandse Staatscourant, ingevoegd in het eerste of laatste deel van de ingebonden staatscouranten van het desbetreffende jaar, rubriek Nationaliteit, subrubriek Verlening Nederlanderschap, verwijzende naar nummers van staatscouranten die naamlijsten bevatten, met datum van de beschikking van de minister van Justitie en voor iedere genaturaliseerde het bijbehorende beschikkingsnummer.

Naturalisaties vóór 1795

Naturalisatie tot Hollander

Wanneer u meer wilt weten over naturalisaties tot Hollander in de periode vóór 1795 maakt u gebruik van het archief van de Staten van Holland 1572-1795 (toegangsnummer 3.01.04.01). Voor de periode 1572 tot 1795 kunt u in de gedrukte indexen zoeken op het trefwoord Naturalisatien. Deze indexen vindt u in de inventarisnummer 281 tot en met 298 die op microfilm in de studiezaal raadpleegbaar zijn. De gedrukte resoluties vindt u in de inventarisnummers 1 tot en met 280.
Voor de periode 1670 tot 1795 is er een speciaal register op de aktes van naturalisatie. Deze is voorzien van een index op persoonsnamen. U vindt deze index in inventarisnummer 1763. De minuutaktes van naturalisatie uit deze periode, met daarin de rekesten, de adviezen en eventuele overige bijlagen vindt u in de inventarisnummer 1763A-1765A. Voor deze periode maakt u alleen gebruik van gedrukte indexen als u op zoek bent naar een niet ingewilligd verzoek of bij wijze van een extra controle in het zeldzame geval dat een naturalisatie niet is opgenomen in inventarisnummer 1763.

Naturalisatie tot Brabander

Voor naturalisaties tot Brabander in de periode vóór 1795 maakt u gebruik van het archief van de Staten Generaal (toegangsnummer 1.01.03 en 1.01.06) en de collectie Fagel (toegangsnummer 1.10.94). Voor de periode 1576 tot 1625 kunt u bij uw onderzoek volstaan met het raadplegen van de in de studiezaal aanwezige serie Rijksgeschiedkundige Publicatiën (RGP) en dan de onderdelen Resolutiën der Staten Generaal. Dit zijn de RGP-delen 26, 33, 41, 43, 47, 51, 55, 57, 62, 71, 85, 92, 101, 131, 135, 151, 152, 176, 187, 208 en 223. Deze zijn allemaal voorzien van een index op persoonsnaam.
Voor de periode vanaf 1626 is archiefinderzoek vereist.

Inventarisnummers voor onderzoek naar naturalisaties 1626-1795

Inventarisnummers voor onderzoek naar naturalisaties 1626-1795
ArchiefinventarisInventarisnummersArchiefstukPeriode
1.01.033684-1695Meerjarige indexen1626-1699
1.01.033865-3868Meerjarige indexen1700-1749
1.01.0362, 3185-3195 en 3244-3282Resoluties, vaak met jaarlijkse index1626-1670
1.10.94400-432Gedrukte resoluties met jaarlijkse index1671-1704
1.01.033760-3864Gedrukte resoluties met jaarlijkse index1705-1796

Naturalisaties 1795-1813

Voor zover bekend hebben slechts negen mensen zich in deze periode laten naturaliseren. Dit zijn de volgende personen:

  • J.B. Auffmorth
  • C.F. Kaempf
  • J.H. Strup
  • C.C. Pahlig
  • J.B. Dumonceau
  • A. Bruno
  • J.J. Tarayre
  • E.J. Travers
  • A.M.C. Gillet Ducoudray

In de periode 1810-1813 was Nederland ingelijfd bij Frankrijk. De stukken van de bovenstaande naturalisaties zijn daarom te vinden in het archief van de Staatssecretarie in het Algemeen Rijksarchief te Brussel.

Naturalisaties 1815-1849

In de periode 1815-1849 werd naturalisatie verleend bij Koninklijk Besluit. In het jaarboek van het Centraal Bureau voor Genealogie (CBG), deel 46 (1992) pag. 220-243 vindt u een alfabetische namenlijst van de genaturaliseerden met daarbij de datum en het nummer van het Koninklijk Besluit. Hiermee kunt u in het archief van de Staatssecretarie 1815-1840 en het archief van het Kabinet des Konings 1841-1849 het gezochte besluit terugvinden. De alfabetische lijst vindt u behalve in het jaarboek van het CBG, ook in kopievorm bij de informatiebalie van de studiezaal.

Nadat u het besluit heeft gevonden kunt u onderzoek doen naar de onderliggende stukken, zoals het rekest in de archieven van het Ministerie van Justitie. Onderzoek in de archieven van het Ministerie van Justitie gaat in drie stappen: namenklapper – index –verbaal.
U begint met het aanvragen van de namenklapper en de index van het jaar waarin de naturalisatie heeft plaats gevonden. Houdt u er rekening mee dat een aanvraag voor naturalisatie soms een jaar en soms wel twee jaar eerder is ingediend dan het jaar waarin het Koninklijk Besluit over de naturalisatie genomen werd.

Wanneer u de naam heeft gevonden ziet u achter de naam een verwijzing naar een rubriek en een volgnummer staan. Meestal is dit de rubriek Bijzondere Individuele Belangen, subrubriek Naturalisatie. De rubriek die u heeft gevonden verwijst naar een rubriek in de index. U zoekt in de index de rubriek op en zoekt vervolgens naar het gevonden volgnummer. Bij dit volgnummer ziet u een aantal data staan, waaronder de executiedatum. Op deze datum is het naturalisatiedossier opgeborgen in het verbaal archief.
Ziet u geen datum staan, maar alleen een nieuw volgnummer? Zoek dan dit volgnummer op. Hier zult u alsnog de executiedatum vinden.
Vindt u het dossier niet onder de exectutiedatum? Zoek dan op de andere data die achter het volgnummer staan vermeld.

Inventarisnummers voor onderzoek naar naturalisaties 1815-1849 

Inventarisnummers voor onderzoek naar naturalisaties 1815-1849
ArchiefinventarisInventarisnummersArchiefstukPeriode
2.02.0166-1850Koninklijke Besluiten1815-1823
2.09.01234 en volgendeKlappers en indexen1815-1823
2.09.0113-190Verbalen1815-1823
2.02.011570-4656Koninklijke Besluiten1823-1840
2.02.041-591Koninklijke Besluiten1841-1849
2.09.014258-4378Klappers en Indexen (Vraag de indexen met de aanduiding B aan)1823-1849
2.09.01517-1327Verbalen1823-1849

Naturalisaties 1850-1950

Vanaf 1851 werd naturalisatie verleend bij wet. Deze wetten werden gepubliceerd in het Staatsblad. In het Register Luttenberg vindt u onder de rubriek Naturalisatie de namen van de genaturaliseerden in de periode 1851-1924 met daarbij de vermelding van de datum van de naturalisatie. Aan de hand van die datum kunt u de tekst van de wet opzoeken in het Staatsblad. Na 1924 kunt u de jaarlijkse naamlijsten vinden in de jaarlijkse alfabetische registers op het Staatsblad in de rubriek Naturalisatie (en Nederlanderschap). Deze alfabetische lijsten vindt u ook, in kopievorm, bij de informatiebalie van de studiezaal.

Nadat u de wet heeft gevonden kunt u onderzoek doen in de archieven van het Ministerie van Justitie om de onderliggende stukken, zoals het rekest, te vinden. Bij het zoeken naar de onderliggende stukken in het Ministerie van Justitie, is het mogelijk dat de door u gezochte persoon niet in de index voorkomt. Schrijf daarom ook altijd de naam op van de eerste persoon op de lijst van genaturaliseerden. Deze naam zult u in de index wel kunnen vinden.

Onderzoek in het Ministerie van Justitie gaat in drie stappen: namenklapper – index –verbaal. U begint met het aanvragen van de namenklapper en de index van het jaar waarin de naturalisatie heeft plaats gevonden. Als eerste raadpleegt u de klapper om naar de naam te zoeken. Vaak zal dan blijken dat u de naam niet aantreft omdat het verzoekschrift een of twee jaar eerder is ingediend. Dan vraagt u de klapper en de index van het voorafgaande jaar aan. Soms zal zelfs blijken dat u nog een jaar verder terug moet.

Wanneer u de naam heeft gevonden ziet u achter de naam een verwijzing naar een rubriek en een volgnummer staan. In de negentiende eeuw is dit de rubriek Bijzondere Individuele Belangen, subrubriek Naturalisatie. Vanaf 1886 wisselt de rubriek regelmatig van naam en kunt u de volgende afkortingen aantreffen: Burg. Rechten; Nederl.; Ned.; letter I.
De rubriek die u heeft gevonden verwijst naar een rubriek in de index. U zoekt in de index de rubriek op en zoekt vervolgens naar het gevonden volgnummer. Bij dit volgnummer ziet u een aantal data staan, waaronder de executiedatum. Op deze datum is het naturalisatiedossier opgeborgen in het verbaal archief.
Ziet u geen datum staan, maar alleen een nieuw volgnummer? Zoek dan dit volgnummer op. Hier zult u alsnog de executiedatum vinden.

Uitzonderingen

Over de periode 1851-1876 is er een aparte serie naturalisatiedossiers, opgeborgen op datumvolgorde van de naturalisatiewet. Vindt u in deze serie niet het dossier dat u zoekt? Dan zult u alsnog moeten zoeken in de klappers en indexen, zoals hierboven beschreven.
Let op dat de indexen die u aanvraagt, de letter B in de titel hebben.

Over de periode 1932-1950 zijn de klappers en indexen gecombineerd in één deel. U vraagt eerste de klapper-index aan waarin de eerste letter van de naam van de gezochte voorkomt. Bij deze naam vindt u vervolgens een aantal vermeldingen, waaronder de aanduiding ‘wetten’ en een volgnummer. Daarna raadpleegt u de klapper-index waarin de letter W (van de rubriek ‘Wet’) voorkomt.

Inventarisnummers bij onderzoek naar naturalisaties 1850-1950

Inventarisnummers bij onderzoek naar naturalisaties 1850-1950
ArchiefinventarisInventarisnummersArchiefstukPeriode
2.09.014859-4876Naturalisatiedossiers1851-1876
2.09.051453-1497Klappers1876-1906
2.09.051404-1452Indexen1876-1906
2.09.055931-5938Klappers 1907-1914 
2.09.055921-5930 Indexen 1907-1914 
2.09.05581A-1275Verbalen1876-1906 
2.09.05 4903-5854 Verbalen 1906-1914
2.09.22 14716-14723Klappers 1915-1922 
2.09.22 14679-14689 Indexen 1915-1922 
2.09.22 6701-7278 Verbalen1915-1922 
2.09.2214724-14729 Klappers 1923-1931 
2.09.22 14691, 14694 en 14699 Indexen 1923-1931 
2.09.227278-9485Verbalen 1923-1931 
2.09.2214739-14744 Klappers-Indexen1932-1940 
2.09.2214413-14418Klappers-Indexen1941-1950 
2.09.22 9485-13538 Verbalen 1932-1950 
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in