gahetNA in het Nationaal Archief

Plantages in Suriname

De plantages in Suriname waren kapitaalintensieve landbouwondernemingen die producten voor de wereldmarkt verbouwden. Het winststreven stond voorop. De plantages specialiseerden zich meestal in één product om het rendement zo groot mogelijk te maken. Ze werden doorgaans gefinancierd door Nederlandse handelshuizen. Deze handelshuizen zorgden voor de verkoop van de producten aan de consumenten in Nederland of daarbuiten. Wanneer u meer wilt weten over één of meerder plantages in Suriname, kunt u daarvoor verschillende bestanden raadplegen. Er is veel te vinden op internet, in almanakken en in de archieven van het Nationaal Archief.

Hoe ga ik te werk?

Internet

Uw kunt uw zoektocht beginnen op internet. Er zijn inmiddels veel sites waar informatie over Surinaamse plantages te vinden is. Dit is overzicht van betrouwbare sites over Surinaamse plantages.

Almanakken

U kunt ook beginnen met de almanakken die tussen 1793 en 1928 jaarlijks in Suriname werden uitgegeven. Deze almanak heeft in de loop der jaren verschillende namen gekend zoals de Surinaamsche Staatkundige Almanach, de Surinaamsche Almanak en De Vraagbaak. Via deze link vindt u een overzicht van de bij het Nationaal Archief aanwezige almanakken.

Archieven

Bij het archiefonderzoek zult u vooral gebruik maken van de notariële archieven en de archieven van de financiële administratie van de belastingen die over de plantages werd geheven. Houdt u er rekening mee dat veel van de originele stukken in slechte materiële staat verkeren. Er is veel verfilmd, maar ook deze films zijn niet altijd even goed leesbaar. Het is dan ook raadzaam eerst alle voor uw onderzoek relevante informatie uit de internetsites, publicaties en alfabetische indexen te halen, voordat u aan het eigenlijke archiefonderzoek begint. Hieronder vindt u een overzicht van alle archiefbestanden waarin u kunt zoeken:

  • Notariële archieven van Suriname 1699-1828 (archiefinventaris 1.05.11.14) In dit archiefbestand bevinden zich meerdere series waarin u informatie over plantages kunt vinden, zoals in testamenten, huwelijkse voorwaarden en de serie inventarissen en prisaties 1699-1828. Deze series vindt u in de inventarisnummers 152-301, 832-842, 686-709 en 899. Deze series zijn gedeeltelijk geïndiceerd: De periode 1713-1742 is nader ontsloten in de lijsten van Bijlsma. Deze vindt u op de site  www.surinaamsegenealogie.nl. Over de periode 1742-1782 zijn papieren indexen gemaakt op de namen van de eigenaars van de plantages, op de namen van eigenaars en erflaters van roerende en onroerende goederen en slaven in Paramaribo, op de namen van de plantages en op de straatnamen van Paramaribo. U vindt deze indexen hier en in de handbibliotheek op de studiezaal onder nummer S 12 B en C.
  • Notariële archieven van Suriname 1828-1845 (archiefinventaris 1.05.11.15) In dit archiefbestand bevinden zich meerdere series waarin u informatie over plantages kunt vinden, zoals in testamenten, huwelijkse voorwaarden en de serie inventarissen en prisaties 1826-1841. Deze laatste vindt u in inventarisnummer 108. Dit archief is in zijn geheel verfilmd en te raadplegen in de studiezaal van het Centraal Bureau voor Genealogie (kast 12, lade 9).
  • Administratie van Financiën 1751-1828 (archiefinventaris 1.05.10.07) Hierin kunt u gegevens vinden in de administratie van het zogenaamde hoofdgeld, de belasting op het houden van slaven. Deze vindt u vanaf inventarisnummer 274. Van daaruit kunt u verder zoeken in de registers die gewijd zijn aan plantages. De serie kohieren geven de meeste informatie.
  • Controleur-Generaal van Financiën 1828-1903 (archiefinventaris 1.05.11.07) In dit bestand leveren vooral de administratie van het hoofdgeld de meeste informatie op, deze is te vinden in de inventarisnummers 74, 75, 92-94 en 146-148. Hierin kunt u ook gegevens vinden over individuele plantages en dan met name over Hasard en Broederschap.
  • De Nieuwe Wees-, Curatele- en Onbeheerde Boedelkamer 1788-1828 (archiefinventaris 1.05.11.12) In dit archief kunt u informatie vinden over boedels waartoe slaven en plantages behoren. Houdt u er echter rekening mee dat dit archief verre van compleet en bovendien slecht toegankelijk is.
  • Commissie tot de zaken van de Nieuwe Wees-, Curatele- en Onbeheerde Boedelkamer 1828-1876 (archiefinventaris 1.05.11.13) Dit archief bevat twee series over onbeheerde boedels en wezen en tot deze in betrekking staande plantages of houtgronden. De inventarisnummer 754-3025 zijn min of meer alfabetisch op persoonsnaam beschreven. De inventarisnummers 3026-3050 zijn ingedeeld op de naam van de plantage.

Specifieke Plantages

Naast deze archieven kunt u bij het Nationaal Archief over een bepaalde plantages meer informatie vinden. Van een aantal is zelfs een eigen archief bewaard gebleven.

  • Plantage Spieringshoek aan de Commewijne 1819-1955 (archiefinventaris 2.20.80)
  • Plantage La Prosperérité 1823-1909 (archiefinventaris 2.01.37.05)
  • Particuliere West Indische bank 1829-1870 (archiefinventaris 1.05.11.07). Hierin vindt u stukken over de plantages Catharina Sophia 1846-1864, Mijn Vermaak 1846-1850, Rustenburg 1844-1862, Sporksgift 1850-1851 en Lodewijksburg 1850-1851. 
  • Aanwinsten van de Eerste Afdeling (archiefinventaris 1.11.01.01). Hierin treft u stukken aan over de plantage Aurora in inventarisnummer 1716.
  • Verspreide Westindische stukken 1624-1875 (archiefinventaris 1.05.06). In inventarisnummer 1153 vindt u gegevens over plantage MIsgunst in de Motkreek en in inventarisnummer 1388 bevinden zich gegevens over de plantage Corneliasburg aan de Warappakreek.

Andere bronnen

Bij het Nederlandse Economische Historisch Archief (NEHA), ondergebracht bij het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, is een aantal bedrijfsarchieven van Surinaamse Plantages te vinden, zoals van de plantages Vossenburg, Wayampibo en Vredesteyn. 

Literatuur

  • Beeldsnijder, Ruud, Om werk van jullie te hebben; Plantageslaven in Suriname 1730-1750 (Utrecht 1994). Bibliotheeksignatuur V 1021.14
  • Hove, Okke ten, Surinaamse emancipatie 1863; familienamen en plantages, Bronnen voor de studie van Suriname deel 24 (Amsterdam en Utrecht 2003). Studiezaalsignatuur S 12 C 22.
  • Oostindië, Gerrit Jan, Roosenburg en Mon Bijou: twee Surinaamse plantages 1720-1870, KITLV Caribbean series nr. 11.Bibliotheeksignatuur V 763.11. 
  • Hove, Okke ten en Janssen René ed., Historisch-geografisch woordenboek van Suriname naar A.J. van der Aa 1839-1851, Bronnen voor de studie van Afro-Surinaamse samenlevingen deel 14 (Utrecht 1993). Bibliotheeksignatuur V 1021.14

Kaarten

  • In de handbibliotheek kaarten in de studiezaal vindt u een facsimile-atlas van Suriname: Bubberman, F.C. en C. Koeman, Schakels met het verleden: de geschiedenis van de kartografie van Suriname 1500-1971 (Amsterdam 1973).
  • De volgende kaarten kunt u in de studiezaal van het Centraal Bureau voor Genealogie op microfiche bekijken (kast 24, lade 8):
    • 4.VEL, inventarisnummers 1666-1712
    • 4.VELH, inventarisnummers 582-595
    • Voor de kaarten uit het bestand 4.MIKO kunt u de inventaris raadplegen vanaf bladzijde 26. 

Overzicht van websites met informatie over Surinaamse plantages

  • www.surinaamsegenealogie.nl Hier vindt u onder het kopje genealogisch zoeken ook een link naar plantages. Voor deze pagina is gebruik gemaakt van vele kaarten, de Surinaamsche Almanak en de plantagelijsten van Bijlsma over de periode 1713-1742. De voor deze lijsten gebruikte notariële akten, bevinden zich allemaal in het Nationaal Archief.
  • www.surinamistiek.nl Hier vindt u een index op plantagenamen in 1863, het jaar van de emancipatie van de slaven, en op de familienamen per plantage, die in dat jaar aan de ex-slaven werden gegeven.
  • Op internet kunt u ook een aantal uitgewerkte genealogieën vinden waarbij tevens de gegevens over de plantages waar deze families hebben gewoond en gewerkt, zijn vermeld. Een voorbeeld hiervan vindt u op  www.pinasroots.nl/plantages

Bij het Nationaal Archief aanwezige Surinaamse almanakken

  • Surinaamsche Staatkundige Almanach, jaargangen 1793 en 1795 aan te vragen via de bibliotheekcatalogus 53 A 9. Hierin is opgenomen: Naam-boek der plantagien en gronden dezer colonie, waarin de plantages alfabetisch zijn gerangschikt met vermelding van de rivier/kreek waar de plantage aanligt, de eigenaars, de administrateurs of huurders, de directeuren en het product dat werd verbouwd.
  • Surinaamsche Almanak voor het jaar… Uitgegeven over de jaren 1820-1913. Hierin is opgenomen: Naamlijst der plantaadjes en gronden aanwijzende de grootte des concessiën en dezelver produkt. Ook staan de namen van de eigenaars, van de directeuren en de administrateurs vermeld. De plantages zijn opgesomd per rivier.De jaargangen 1820, 1825, 1827, 1830, 1831, 1834-1837, 1841-1846 aan te vragen via de bibliotheekcatalogus 53 A 10.
  • Almanak voor de Nederlandsche West-Indische bezittingen. In de almanak over het jaar 1856 staat een alfabetische lijst van plantages in Suriname, met vermelding van de ligging, van de eventuele ‘negernaam’ van die plantage en een verwijzing naar een pagina met uitgebreide informatie over de plantage in de rubriek ‘Staat der Plantaadjen’. De gegevens over de plantages zijn per divisie of provincie te vinden. Daarbij wordt van iedere plantage vermeld hoeveel slaven er zijn, hoeveel er geschikt dan wel ongeschikt tot werken zijn, de oppervlakte van de plantage, welke producten er verbouwd worden, hoeveel vrije personen er werken en wei de eigenaars, de beheerders en de directeuren zijn. De jaargangen 1856, 1859 en 1860 zijn aan te vragen via de bibliotheekcatalogus 53 A 12.
  • De Vraagbaak – Almanak voor Suriname 1912-1928. In deze publicatie is een ‘Lijst van produceerde Grote Landbouwondernemingen’ opgenomen met een alfabetische lijst van plantages, het district, de grootte, de producten, de opbrengsten, namen van eigenaren met hun woonplaats, de beheerders en de gezagvoerder en het aantal arbeiders, onderverdeeld in immigranten en vrijen. 
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in