gahetNA in het Nationaal Archief

Onderofficieren en soldaten bij het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL) 1815-1950

Door een storing is het op dit moment niet mogelijk om archiefstukken te reserveren. In de studiezaal van het Nationaal Archief kunnen archiefstukken via de balie worden gereserveerd.

Nationaal Archief (NA) en Centraal Bureau voor Genealogie (CBG)

Het NA en het CBG zijn twee instellingen met een samenwerkingsverband, in hetzelfde gebouw, met dezelfde openingstijden. Voor het onderzoek naar een KNIL militair beneden de rang van officier moet u in beide aangrenzende studiezalen zijn. U begint uw onderzoek bij het CBG met de microfilms van de naamindexen. De eigenlijke (papieren) stamboekregistraties zijn bij het NA te bekijken.

Wat is er digitaal

Stamboekregistraties van KNIL onderofficieren en manschappen zijn niet digitaal. Er zijn ook nog geen digitale naamindexen.
Er zijn een paar aanvullende bestanden online te bekijken: Japanse interneringskaarten krijgsgevangenen WOII en een paar naamindexen pensioenen militairen Oost-Indië.

Registraties

Bij het Nationaal Archief worden de stamboekregistraties van onderofficieren en manschappen van het KNIL in Oost-Indië bewaard. De registraties betreffen in principe alleen het Europees of daarmee gelijkgesteld beroepspersoneel. Daarnaast zijn er nog registraties van de uit Afrika aangeworven militairen.

Registraties van Europees of daarmee gelijkgesteld dienstplichtig personeel (vanaf 1918) en reservepersoneel en ook van inheemse militairen zijn alleen in Indië zelf bijgehouden en niet naar Nederland overgezonden. Bestanden bij het Nationaal Archief waarin ook registraties van deze categorieën voorkomen, dateren pas vanaf 1942. Ten slotte, wellicht ten overvloede: marinepersoneel valt niet onder het KNIL.
Militairen, behorende tot de eenheden van het Nederlandse leger, die in 1945-1949 zijn uitgezonden in het kader van de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd behoren niet tot het KNIL. Zie de paragraaf Uitgezonden militairen 1945-1949 verderop.

Wat vind ik in een stamboekregistratie?

Een stamboekregistratie bevat de staat van dienst van een militair. Hierin zijn opgenomen: indiensttreding, overplaatsingen, bevorderingen, krijgshandelingen, verwondingen, onderscheidingen en een van de drie manieren waarop het dienstverband is beëindigd: eervol ontslag, pensioen of overlijden. Plaatsen waar de militair in garnizoen is geweest, worden niet vermeld.

Naast de staat van dienst bevat de registratie een aantal persoonsgegevens, zoals de geboorteplaats en -datum van de militair en de namen van zijn ouders. Namen van echtgenote en/of kinderen treft men slechts incidenteel aan. Er zijn geen foto’s.

Gegevens over krijgsgevangenschap tijdens de Tweede Wereldoorlog worden in de stamboeken summier aangegeven: alleen begin- en einddatum van de internering en aanduiding van het kamp. Voor aanvullende informatie zie de Japanse interneringskaarten krijgsgevangenen. Ook het bestand 2.10.50.03, inventarisnummers 1-418 is van belang - voor zover het gaat om militairen die de oorlog overleefd hebben. De twee laatstgenoemde bestanden zijn beperkt openbaar voor gegevens van militairen die korter dan 100 jaar geleden geboren zijn.

Hoe ga ik te werk?

Er zijn bij het Nationaal Archief verschillende series stamboeken met verschillende benamingen. Zo zijn er de Suppletiefolio’s, de stamboeken Koloniale Reserve, de Controleboeken en het Oost-Indisch Boek. Deze stamboeken worden vermeld in archiefinventaris 2.10.50. Voorts zijn er nog het Algemeen Stamboek Indië, beschreven in 2.10.50.01, en het Volledig Stamboek in 2.10.50.02.

U begint uw onderzoek altijd in de studiezaal van het Centraal Bureau voor Genealogie. U heeft het inschrijvingsnummer van de militair nodig en daarom raadpleegt u daar de verfilmde namenklapper die hoort bij de in aanmerking komende serie stamboeken. Wij raden u aan om dit óók te doen als u uit familiepapieren misschien zelf beschikt over een legernummer van de militair. Het is niet altijd zeker wat dit voor nummer is. Vaak zal het een “Algemeen Stamboeknummer Indië” zijn waaraan u, in ieder geval voor wat de 20e eeuw betreft, niets heeft.

Overzicht van stamboeken van KNIL-militairen

Series StamboekenAangenomen inVertrekjaar/Jaar dienstneming
ControleboekenNederland (Harderwijk)1815-1817
Suppletiefolio'sNederland (Harderwijk, vanaf 1909 Nijmegen)1817-1949
Stamboeken Koloniale ReserveNederland (Nijmegen)1890-1909
Oost-Indisch BoekOost-Indië1815-1949

De namenklapper van de Koloniale Reserve moet u in eerste instantie alleen raadplegen als u zeker weet dat de militair in de periode 1890-1909 via Nijmegen is vertrokken.

U zoekt bij het CBG in de verfilmde namenklapper in het jaar/de periode waarvan u weet of vermoedt dat de militair in dienst is getreden. Militairen waren minimaal zestien jaar oud.

Let bij het zoeken op de alfabetisering in de namenklappers. Soms is de selectie alleen gemaakt op de eerste letter van de achternaam. Vaak ziet u echter een combinatie van twee letters. Het gaat dan altijd om de eerste letter van de achternaam, gevolgd door de eerste klinker. Voor Visser kijkt u bij Vi, voor Schröder bij So, voor Van Blijswijk bij By en voor Elkhuizen bij Eu.

Stappenplannen

KNIL-militair in Nederland aangenomen

Is de militair in Nederland (Harderwijk) aangenomen in de periode 1815-1817 ?

  1. Pak in de studiezaal van het CBG filmcassette 2 uit kast 7, opschrift “Namenklappers KNIL”.
  2. Noteer het inschrijvingsnummer dat u bij de betrokken militair op deze film vindt. 
  3. Kijk in archiefinventaris 2.10.50, inventarisnummers 80-85, serie Controleboeken. Bepaal in welk inventarisnummer het door u gevonden inschrijvingsnummer voorkomt. 
  4. Ga naar de studiezaal van het Nationaal Archief en vraag daar dit inventarisnummer aan. 

Is de militair in Nederland (Harderwijk, vanaf 1909 Nijmegen) aangenomen in de periode 1817-1949 ?

  1. Pak in de studiezaal van het CBG een of meer filmcassettes van de serie 3-12 uit kast 7, opschrift “Namenklappers KNIL”. 
  2. Noteer het inschrijvingsnummer dat u bij de betrokken militair op de film vindt. 
  3. Kijk in archiefinventaris 2.10.50, inventarisnummers 87-317, serie Suppletiefolio’s. Bepaal in welk inventarisnummer het door u gevonden inschrijvingsnummer voorkomt. 
  4. Ga naar de studiezaal van het Nationaal Archief en vraag daar dit inventarisnummer aan.

Is de militair in Nederland aangenomen in de periode 1890-1909 maar heeft u zijn naam niet kunnen vinden in de namenklapper op de Suppletiefolio’s?
Hij zal dan in deze periode (1890-1909) niet via Harderwijk, maar via Nijmegen vertrokken zijn.

  1. Pak in de studiezaal van het CBG filmcassette 14 uit kast 7, opschrift “Namenklappers KNIL”
  2. Noteer het inschrijvingsnummer dat u bij de betrokken militair op deze film vindt. 
  3. Kijk in archiefinventaris 2.10.50, inventarisnummers 496-509, serie stamboeken Koloniale reserve. Bepaal in welk inventarisnummer het door u gevonden inschrijvingsnummer voorkomt. 
  4. Ga naar de studiezaal van het Nationaal Archief en vraag daar dit inventarisnummer aan.

KNIL-militair in Nederlands-Indië aangenomen

Is de militair in Oost-Indië aangenomen in de periode 1832-1939 ?

  1. Pak in de studiezaal van het CBG filmcassette uit kast 15, lade 7, opschrift “Namenklappers KNIL”.
  2. Noteer het inschrijvingsnummer dat u bij de betrokken militair op deze film vindt. 
  3. Kijk in archiefinventaris 2.10.50, inventarisnummers 334-443, serie Oost-Indisch Boek. Bepaal in welk inventarisnummer het door u gevonden inschrijvingsnummer voorkomt. 
  4. Ga naar de studiezaal van het Nationaal Archief en vraag daar dit inventarisnummer aan.

Is de militair in Oost-Indië aangenomen in de periode 1940-1949 ?

  1. Dit onderzoek vindt geheel plaats in de studiezaal van het Nationaal Archief. U vraagt daar de namenklapper aan: inventarisnummer 448 uit archiefinventaris 2.10.50
  2. Zoek de militair in deze namenklapper op en noteer zijn inschrijvingsnummer. 
  3. Kijk in archiefinventaris 2.10.50 bij de inventarisnummers 334-443 in welk inventarisnummer het door u gevonden inschrijvingsnummer voorkomt. 
  4. Vraag dit inventarisnummer aan.

Is de militair in Oost-Indië aangenomen in de periode 1815-1831 ?

Alleen als hij nog in dienst is in 1832, kunt u zijn militaire registratie vinden. U volgt de aanwijzingen op die hierboven staan bij “Is de militair in Oost-Indië aangenomen in de periode 1832-1939”. Registraties van de Indische staat van dienst van militairen die in 1832 al overleden zijn of van wie de dienst op een andere manier al eerder beëindigd is, zijn onbekend.

Doorverwijzingen in de stamboeken zelf

In een stamboekregistratie kunnen doorverwijzingen vermeld staan naar nog andere stamboekregistraties met betrekking tot dezelfde militair:

  • naar een eerder of later dienstverband in de serie Suppletiefolio’s:
    afkorting S of Sf plus inschrijvingsnummer. 
  • naar een eerder of later dienstverband in de serie Oost-Indisch Boek:
    afkorting OIB plus inschrijvingsnummer. 
  • naar het Algemeen Stamboek Indië:
    afkorting A.S. of Alg.Stb. of Present nr. plus inschrijvingsnummer. 
  • naar het Volledig Stamboek:
    afkorting V.S. of Voll.Stamb. of Extr(act).St. plus volgnummer.

In de stamboekregistraties komen vermoedelijk nog meer afkortingen en voor u onbekende termen voor. Zie voor uitleg de uitgebreide lijst Afkortingen en termen in stamboekregistraties.

Algemeen Stamboek Indië

Soms vindt u in de eigenlijke stamboekregistratie de aanduiding A.S. of Alg.Stb. of Present nr. vermeld staan, met een inschrijvingsnummer. Dit betekent dat u ook nog een andere stamboekregistratie (in het Algemeen Stamboek Indië) kunt bekijken. Dit kan echter alleen als de vertrekdatum vóór 31 maart 1898 is geweest. Een registratie in het Algemeen Stamboek kan extra informatie geven over de Indische staat van dienst.

U moet daarvoor in de studiezaal van het CBG zijn: de microfiches in kast 7, opschrift “Algemeen Stamboek Indie”. Bepaal op welk fiche het door u aangetroffen algemeen stamboeknummer voorkomt. Let er op dat u de goede serie fiches te pakken heeft voor wat de tijd betreft. Er zijn namelijk twee series microfiches: één t/m een vertrekdatum in 1876 en één vanaf 1876.

Het Algemeen Stamboek Indië van de periode 1898-1949 is nooit naar Nederland overgebracht. Of het in Indonesië nog aanwezig is, is onbekend. Voorts zijn er in de serie van vóór 1898 nogal wat hiaten, zie daarvoor archiefinventaris 2.10.50.01.

Volledig Stamboek

Soms vindt u in de eigenlijke stamboekregistratie de afkorting Extr(act).St. of V.S. of Voll.Stamb. vermeld staan, met een volgnummer. Dit betekent dat u ook nog een andere stamboekregistratie (in het Volledig Stamboek) kunt bekijken, die meer informatie zou kunnen geven, met name ook over de periode in Indië zelf. Wat zijn de voordelen vergeleken met het Algemeen Stamboek?

Hoewel de gegevens in beide series kunnen overeenkomen, geeft het Volledig Stamboek soms meer informatie. Zo worden af en toe echtgenote en kinderen vermeld. Bovendien gaat het om een veel ruimere periode: de periode vanaf 1898 is óók aanwezig. Voorts kan men de stukken in origineel inzien in de studiezaal van het Nationaal Archief, dat maakt het lezen makkelijker.

Het Volledig Stamboek staat beschreven in archiefinventaris 2.10.50.02. Kijkt u bij de inventarisnummers 300-630 en bepaal in welk van die inventarisnummers het door u aangetroffen volgnummer voorkomt. Vraag dit inventarisnummer aan.

Meer informatie

Is de KNIL- militair wellicht onderscheiden met de Militaire Willemsorde? Bij de balie van het CBG is, voorzien van een naamindex, aanwezig “Verzameling van dagorders betrekking hebbende op toegekende belooningen van hen die zich onderscheidden bij krijgsverrichtingen van het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger van 1818-1939”. Ook zij die nog niet in aanmerking kwamen voor een MWO maar wel voor een Eervolle Vermelding zijn hierin opgenomen. Behalve data en nummers van de Koninklijke Besluiten levert dit ook voor iedere betrokken militair zijn algemeen stamboeknummer op, waarmee u een gemakkelijke toegang heeft tot de microfiches van het Algemeen Stamboek Indie bij het CBG.

Voor uitgebreidere onderzoeksaanwijzingen en onderzoeksvoorbeelden kunt u raadplegen de publicatie:
Liesbeth Beelen en Geert de Kinkelder, Soldaten Overzee, aanwijzingen voor het doen van onderzoek naar officieren en personeel van het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL) en het leger in West-Indië (1815-1949) Geheel herziene versie, Den Haag 2004

Zie voor de periode Tweede Wereldoorlog ook nog hoofdstuk 22 van De Oorlogsgids, (eindredactie Jan H. Kompagnie), Den Haag 2005: Hoe verging het de militairen van de land- en luchtstrijdkrachten in Nederlands-Indië?

Heeft u vragen over het KNIL en zijn militairen die u niet direct met archiefbestanden of publicaties kunt beantwoorden? Museum Bronbeek is via loket.ktomm.bronbeek@mindef.nl graag bereid om hulp te verlenen.

Uitgezonden militairen 1945-1949

Voor gegevens over militairen behorende tot de eenheden van het Nederlandse leger, uitgezonden in het kader van de naoorlogse Indonesische onafhankelijkheidsstrijd (politionele acties), kunt u zich wenden tot het Ministerie van Defensie

Ministerie van Defensie
DCDI / Semi-Statische Archiefdiensten
Postbus 7000
6460 NC Kerkrade

www.defensie.nl/onderwerpen/archief/inhoud/persoonsarchief

Termen:

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in